Vakıf Üniversitelerinde "Yetki Devri" ve "Sözleşme Feshi" Sınırları: Danıştay 8. Daire Analizi
İdari yargılama hukukunda yetki unsuru, kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında re’sen (kendiliğinden) dikkate alınır. Danıştay 8. Dairesi'nin E: 2024/1913, K: 2025/7833 sayılı güncel kararı, vakıf yükseköğretim kurumlarının personel işlemlerinde "şekli meşruiyet" sınırlarını net bir şekilde çizmiştir.
Danıştay Ne Dedi?
Özet: Danıştay, "Niyetiniz haklı olsa bile, yetkisiz makamla işlem yapamazsınız" demiştir. Üniversitenin davacının eylemlerine ilişkin iddiaları, yetki sakatlığı nedeniyle işlemin iptal edilmesine engel teşkil etmemiştir.
Bu karar, idari istikrarın sağlanması ve vakıf üniversitelerinin keyfi yönetim anlayışından uzaklaşarak kolektif karar alma mekanizmalarına (Mütevelli Heyeti) uyması gerektiğini hatırlatan bir hukuk manifestosu niteliğindedir.
İlgili Makale; Vakıf Üniversitesi Akademisyen Sözleşme Feshi İptal Davası Nedir?
İdari İşlemin Yetki Unsuru Nedir?
İdari yargıda bir işlemin hukuken geçerli olabilmesi için beş temel unsurdan (yetki, şekil, sebep, konu, amaç) geçmesi gerekir. Yetki, bir idari işlemi yapmaya kanunen izinli olan makamı ifade eder.
Söz konusu kararda;
Asıl Yetkili: Vakıf üniversitelerinde personel istihdamı ve sözleşme feshi yetkisi kural olarak Mütevelli Heyeti’ne aittir.
Hatalı Uygulama: Davacı akademisyenin sözleşmesi, Mütevelli Heyeti kararı olmaksızın sadece "Mütevelli Heyeti Başkanı" tarafından feshedilmiştir.
Hukuki Sonuç: Heyet halinde karar alması gereken bir makamın yetkisinin, tek bir kişi (başkan) tarafından kullanılması "yetki gasbı" veya "ağır yetki tecavüzü" niteliğindedir.
Kararın Analizi Sözleşme Neden İptal Edildi?
Yerel mahkeme ve Danıştay, üniversitenin sunduğu "disiplin olayları" veya "eğitim saatlerindeki aksaklıklar" gibi esasa yönelik iddiaları incelemeye dahi gerek duymamıştır. Çünkü idari hukukta usul esastan önce gelir.
Kritik Tespit: Mütevelli Heyeti'nin bu yetkiyi açık bir kararla bir yöneticiye (Rektör, Dekan veya Başkan) devrettiğine dair belge sunulamadığı sürece, başkanın tek başına yaptığı fesih işlemi "yok hükmünde" veya "iptal edilebilir" kabul edilir.
Kolektif Yetki İlkesi ve Mütevelli Heyeti Karar Mekanizması
2547 sayılı Kanun ve Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği uyarınca, vakıf üniversitelerinde en yüksek karar organı Mütevelli Heyeti'dir. Personel istihdamı ve sözleşme feshi gibi özlük haklarını doğrudan etkileyen işlemler, kural olarak bu heyetin kolektif iradesine dayanmak zorundadır.
Yetki Gasbı ve Sakatlık: Karara konu olayda; fesih işleminin Mütevelli Heyeti kararı olmaksızın, yalnızca "Mütevelli Heyeti Başkanı" imzasıyla tesis edildiği saptanmıştır.
Hukuki Teşhis: İdare hukukunda "paralellik ilkesi" gereği, bir personeli işe almaya yetkili olan makam, onu işten çıkarmaya da yetkilidir. Mütevelli heyetinin iradesi yerine tek bir kişinin (başkanın) iradesinin ikame edilmesi, işlemi yetki unsuru yönünden sakatlamaktadır.
Esasın Usule Mağlubiyeti: Fiili Eylemler İşlemi Kurtarır mı?
Davalı üniversitenin en güçlü savunması; davacının eğitim-öğretim saatlerinde bazı olaylara katıldığı ve eylemlerinin sözleşme feshini gerektirdiği yönündedir (Esas yönünden haklılık iddiası).
Otorite Notu: Danıştay içtihatları sabittir; bir idari işlem yetki bakımından sakatsa, işlemin içeriğinin (esasının) haklı olup olmadığına bakılmaz. Yetkisiz makam tarafından tesis edilen işlem "hukuken sakattır" ve yargı yerince esasa girilmeden iptal edilmelidir. Bu karar, idarenin keyfiyetine karşı usul güvencesinin en somut örneğidir.
Parasal Haklar ve Sosyal Güvenlik Hukuku Etkileşimi
Kararın en dikkat çekici kısımlarından biri, iptal kararı sonrası doğan mali yükümlülüklerin sınırlandırılmasıdır. Danıştay, "Zenginleşme Yasağı" ve "Gerçek Zarar" ilkelerini hatırlatmıştır:
Tam Yargı Etkisi: İptal kararı, işlemin tesis edildiği tarihten itibaren tüm sonuçlarını ortadan kaldırır. Ancak akademisyenin mahrum kaldığı haklar hesaplanırken, feshin hukuksuz olduğu dönemde başka bir kurumdan elde ettiği kazançlar (SGK kayıtları ile sabit) bu tutardan mahsup edilir.
Yasal Faiz: Özlük haklarının iadesi ve parasal tazminat, davanın açıldığı (10/05/2022) tarihten itibaren işletilecek yasal faiz ile hüküm altına alınmıştır.
Özet Tablo İdari İşlemin İptal Gerekçeleri
Özlük Hakları ve Mahsup İlkesi
Danıştay, işlemin iptalini onaylarken (onama), tazminat ve özlük hakları konusunda önemli bir ayrıntıya dikkat çekmiştir. Bu durum, akademisyenler için bir rehber niteliğindedir:
Geriye Dönük Haklar: Akademisyen, feshin gerçekleştiği tarih ile sözleşmenin normal bitiş tarihi arasındaki tüm maaş ve özlük haklarını faiziyle alır.
Mahsup (İndirim) Kuralı: Eğer akademisyen, boşa çıktığı bu dönemde SGK'lı olarak başka bir kurumda çalışıp gelir elde etmişse; üniversitenin ödeyeceği tazminattan bu kazanç düşülür. Bu, hukukta "sebepsiz zenginleşme yasağı" ilkesinin bir sonucudur.
İnceleme Alanı | Mahkeme Tespiti | Hukuki Sonuç |
|---|---|---|
Yetki Unsuru | Mütevelli Heyeti onayı veya yazılı yetki devri yok. | İşlem Sakattır. |
Usul ve Şekil | Münferit imza ile kolektif karar ikame edilmiş. | İptal Sebebidir. |
Mali Haklar | Boşta geçen süre için ödeme yapılmalı. | Hukuki Tazmin. |
Mahsup İlkesi | Başka yerdeki kazançlar toplamdan düşülmeli. | Hakkaniyet Denetimi. |
Akademisyenler ve İdareler İçin Çıkarılacak Dersler
Taraf | Dikkat Edilmesi Gerekenler |
|---|---|
Vakıf Üniversiteleri | Sözleşme fesihlerinde mutlaka Mütevelli Heyeti kararı alınmalı veya yetki devri belgeleri (imza sirküleri/yönetmelik) güncel tutulmalıdır. |
Akademisyen | Fesih tebligatını imzalayan makamın yetkili olup olmadığını kontrol etmeli, yetkisiz işlem durumunda 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açmalıdır. |
Hukukçular | Karar, "yetki devrinin" açıkça ispatlanması gerektiğini vurgulayan güçlü bir emsaldir. |
İdari İşlemin İptali ve Yürütmenin Durdurulması (YD) Mekanizması
Akademisyenin sözleşmesinin feshi gibi, tesis edildiği andan itibaren hukuk aleminde sonuç doğuran idari işlemlere karşı açılan iptal davaları, doğası gereği uzun sürebilir. Bu süreçte telafisi güç zararların önlenmesi için Yürütmenin Durdurulması (YD) kurumu hayati öneme sahiptir.
İptal Davası: Hukukilik Denetimi
İptal davası, idarenin tek taraflı iradesiyle tesis ettiği işlemin; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden yargı eliyle denetlenmesidir.
60 Günlük Hak Düşürücü Süre: Vakıf üniversitesi tarafından tebliğ edilen fesih bildiriminden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde dava açılmalıdır.
Geriye Yürüme Etkisi: Mahkeme işlemi iptal ettiğinde, işlem tesis edildiği tarihten itibaren hiç yapılmamış gibi sonuç doğurur. Danıştay'ın bu kararında olduğu gibi, akademisyen sanki hiç işten çıkarılmamışçasına özlük haklarına kavuşur.
Yürütmenin Durdurulması (YD) Nedir?
Kural olarak, idari yargıda dava açılması işlemin icrasını durdurmaz. Ancak 2577 sayılı İYUK Madde 27 uyarınca, iki şartın birlikte gerçekleşmesi durumunda mahkeme "Yürütmenin Durdurulmasına" karar verebilir:
Açıkça Hukuka Aykırılık: İşlemin (karardaki gibi yetki sakatlığı gibi) ilk bakışta hukuka aykırı olduğunun anlaşılması.
Telafisi Güç veya İmkânsız Zarar: Akademisyenin maaşından mahrum kalması, akademik çalışmalarının kesintiye uğraması ve lojman/özlük haklarını kaybetmesi bu kapsamda değerlendirilir.
İdari Dava Avukatı Görüşümüz
Bu karar; vakıf üniversitesi yönetimlerine, akademik personelin iş güvencesinin sadece "sözleşme serbestisi" ile açıklanamayacağını, yapılan her işlemin sıkı bir idari denetime tabi olduğunu hatırlatmaktadır. Mütevelli Heyeti kararı olmaksızın yapılan her türlü fesih tebligatı, içeriği ne kadar "haklı" görünürse görünsün, yargı duvarına çarpmaya mahkumdur.
Sıkça Sorulan Sorular
Vakıf üniversitelerinde akademik personelin sözleşmesini feshetme yetkisi kural olarak Mütevelli Heyeti’ne aittir. Mütevelli heyetinin açık bir kararı veya bu yetkiyi devrettiğine dair hukuki bir dayanak olmaksızın, sadece Rektör veya Mütevelli Heyeti Başkanı imzasıyla yapılan fesihler yetki unsuru yönünden hukuka aykırıdır.
İdari hukukta bir işlemi yapmaya kanunen izinli olmayan bir makamın o işlemi tesis etmesidir. Danıştay içtihatlarına göre, yetkisiz makamca yapılan fesih işlemi, işlemin içeriği (sebebi) ne kadar haklı olursa olsun, yargı tarafından esasa girilmeksizin iptal edilir.
Evet, iptal davası ile birlikte Yürütmenin Durdurulması (YD) talep edilirse ve mahkeme bu talebi kabul ederse, idare 30 gün içinde akademisyeni görevine iade etmek zorundadır. Davanın kazanılması durumunda ise işlem hiç yapılmamış sayılır ve tüm özlük hakları iade edilir.
Evet. Danıştay’ın güncel kararları uyarınca, feshin hukuksuz olduğu dönemde akademisyenin başka bir kurumdan elde ettiği gelirler (SGK kayıtları ile tespit edilen), üniversiteden alınacak tazminat ve mahrum kalınan haklar tutarından mahsup edilir. Ama Anayasa mahkemesinin başka yerde çalışmalar sonrasında elde edilen kazançların tazminattan düşemeyeceğine ilişkin son bir kararı da bulunmakta. Bu karara mahkemelerin uyması gerek.
Sözleşme feshine ilişkin işlemin ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılması gerekmektedir. Bu süre hak düşürücü süredir.
