Öğretim Görevlisi Sözleşme Yenilememe Kararlarına Karşı Hukuki Rehber
Vakıf ve devlet üniversitelerinde görev yapan akademik personel için en kritik süreçlerden biri sözleşme yenileme dönemleridir. Özellikle vakıf yükseköğretim kurumlarında, idarenin geniş bir takdir yetkisine sahip olduğu algısı, bazen hukuka aykırı işlemlere sebebiyet verebilmektedir. Ancak Danıştay 8. Dairesi'nin 2025/832 E. sayılı güncel kararı, bu takdir yetkisinin bir "keyfiyet" olmadığını, akademik güvencenin anayasal bir hak olduğunu tescillemiştir.
Emsal Karar Analizi: Danıştay Ne Dedi?
Söz konusu olayda, bir vakıf üniversitesinde görevli öğretim görevlisinin toplantılara katılmadığı gerekçesiyle sözleşmesi yenilenmemiştir. Ancak Danıştay, idarenin bu işlemini şu nedenlerle hukuka aykırı bulmuştur:
Somut Tespit Eksikliği: İdare, personelin eğitim-öğretim faaliyetini aksattığına dair somut bir rapor sunamamıştır.
Performans Değerlendirmesi: "Performansım düşük" demek yeterli değildir; bunun akademik kriterlere (yayın, ders yükü, başarı oranı vb.) dayandırılması zorunludur.
Hukuki Güvence: Vakıf üniversitelerinde çalışmak, kişiyi mesleki güvenceden yoksun bırakmaz.
Akademik Personelin Hukuki Statüsü ve Mesai Kavramı
Geleneksel memuriyet anlayışının aksine, öğretim elemanlarının (profesör, doçent, doktor öğretim üyesi, öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi) çalışma biçimi "bilimsel özerklik" esasına dayanır. Danıştay, akademik personeli imza föyü veya kartlı geçiş gibi katı mesai takip sistemlerine hapsetmenin, bilimsel üretkenliği zedeleyeceğine hükmetmiştir.
BUNU DA BİL; Akademik personel sözleşme yenilememe ile akademik personel sözleşme feshi aynı şeyler değildir. Bundan dolayı akademik personel sözleşme feshi başlıklı makalemizi kesin okuyun.
Mesai ve Performans İlişkisinde Hukuka Uygunluk Denetimi
Bir öğretim görevlisinin sözleşmesinin yenilenmemesi için idarenin önüne koyması gereken somut veriler vardır. Salt "toplantıya gelmedi" veya "odasında bulunamadı" gibi gerekçeler, akademik faaliyetin aksadığına dair yeterli delil sayılmamaktadır.
Karşılaştırmalı Analiz Disiplin Cezası mı, Sözleşme Yenilememe mi?
İdarelerin en sık yaptığı hata, disiplin hukuku ile personel rejimini karıştırmaktır. Aşağıdaki tablo, bu iki süreç arasındaki farkı ve yargının bakış açısını özetler:
Durum / Kriter | Disiplin Soruşturması Konusu | Sözleşme Yenilememe Gerekçesi (Hukuki) |
|---|---|---|
Mesaiye Geç Gelme | Evet (Uyarma/Kınama vb.) | Hayır (Eğitimi aksatmadıkça) |
Toplantıya Katılmama | Evet | Hayır (Performansı doğrudan bitirmedikçe) |
Bilimsel Yetersizlik | Hayır | Evet (Somut kriterler ve yayın azlığı ile) |
Etik İhlal | Evet | Evet |
Kadrosuzluk/Bölüm Kapanması | Hayır | Evet (Gerçek ve nesnel ise) |
BUNU DA BİL; YÖK çalışanlarının disiplin suçları ve cezaları
İdari İşlemin İptali Davasında Stratejik Adımlar
Akademik personel, sözleşme yenilememe (fesih) işlemiyle karşılaştığında idari yargıda şu üç temel sütun üzerinden savunma kurmalıdır:
Yetki ve Şekil Unsuru
İşlem, üniversitenin yetkili organları (genellikle Mütevelli Heyeti veya Rektörlük) tarafından mı alındı? Tebligat usulüne uygun yapıldı mı? Sözleşmede belirtilen ihbar sürelerine riayet edildi mi?
Sebep ve Amaç Unsuru
İdarenin gösterdiği sebep (örneğin: performans düşüklüğü) somut belgelerle (öğrenci anketleri, yayın listeleri, ders saatleri) destekleniyor mu? Eğer amaç personeli cezalandırmak veya kişisel husumet ise, işlem "maksat yönünden" sakattır.
Konu Unsuru ve Ölçülülük
Fiil ile işlem arasında denge var mı? Danıştay’ın vurguladığı gibi; birkaç toplantıya katılmamış bir personelin işine son vermek, hukuk devletindeki "ölçülülük" ilkesine aykırıdır.
BUNU DA BİL; Akademik personelin görevden uzaklaştırılması
Akademik Kadro Türlerine Göre Risk ve Güvence Tablosu
Google aramalarında en çok sorulan "Hangi kadro ne kadar güvende?" sorusuna yanıt veren teknik tablo:
Akademik Unvan | Sözleşme Türü | Güvence Derecesi | Emsal Karar Odak Noktası |
|---|---|---|---|
Araştırma Görevlisi | Süreli (Genelde 33/a veya 50/d) | Orta | Lisansüstü eğitim başarısı esastır. |
Öğretim Görevlisi | Süreli (Yıllık Yenileme) | Kritik | Eğitim-öğretim faaliyetinin devamlılığı. |
Dr. Öğretim Üyesi | Süreli Atama (2-4 Yıl) | Yüksek | Bilimsel yayın ve kriterlerin sağlanması. |
Doçent / Profesör | Daimi Kadro (Devlet) | Tam | Sadece disiplin/ceza ile görevden alınabilir. |
Araştırma Görevlisi ve Dr Öğretim Üyeleri İçin Riskler
Sadece öğretim görevlileri değil, araştırma görevlisi ve doktor öğretim üyeleri de benzer süreçlerle karşılaşabilir:
Araştırma Görevlileri: Lisansüstü eğitim süreçleri bahane edilerek sözleşme yenilememe yoluna gidilemez.
Doçent ve Profesörler: Akademik yükselme kriterlerini sağlayan personelin sözleşmesinin yenilenmemesi ağır hizmet kusuru teşkil edebilir.
Önemli Hatırlatma: Danıştay kararına göre, idarenin "takdir yetkisi" sınırsız değildir. Sözleşme yenilememe işlemi nesnel, somut ve denetlenebilir kanıtlara dayanmalıdır.
İdari İşlemin İptali ve Yürütmenin Durdurulması Süreci
Üniversite yönetiminin (Mütevelli Heyeti veya Rektörlük) sözleşmeyi yenilememe kararı bir idari işlemdir. Bu işleme karşı yargı yolu açıktır. İdari işlemin iptali ve yürütme durdurma talep edilmelidir.
İşlem Adımı | Dikkat Edilmesi Gerekenler |
|---|---|
Dava Açma Süresi | İşlemin tebliğinden itibaren 60 gün (İdari Yargılama Usulü Kanunu). |
Yürütmenin Durdurulması | Sözleşmenin sona ermesi telafisi güç zarar doğuracağı için "Yürütmenin Durdurulması" (YD) talep edilmelidir. |
İptal Gerekçesi | İdarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanması. |
Parasal Haklar | İptal davasıyla birlikte yoksun kalınan tüm maaş ve özlük haklarının faiziyle iadesi istenmelidir. |
Vakıf üniversitelerinde sıkça karşılaşılan "toplantıya katılmadı" veya "mesai saatlerine uymadı" gerekçesiyle sözleşme yenilememeler, Danıştay tarafından akademik hayatın doğasına aykırı bulunmuştur. Mahkeme, akademik personelin statüsünü diğer kamu görevlilerinden net bir çizgiyle ayırmıştır.
İdari Dava Avukatının Notu: Bu yazı, Danıştay 8. Dairesi'nin akademik özgürlüğü ve iş güvencesini koruyan vizyoner kararı ışığında hazırlanmıştır. Eğer benzer bir durum yaşıyorsanız, idari yargı süreçlerinin karmaşıklığı nedeniyle uzman bir hukukçu desteği almanız hayati önem taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Vakıf üniversiteleri de 2547 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere tabidir. Sözleşme yenilememe kararı objektif bir nedene (kadro daralması, başarısızlığın kanıtlanması vb.) dayanmak zorundadır.
Danıştay'ın son kararına göre hayır. Bu durum ancak bir disiplin cezasına konu olabilir. Eğitim-öğretim faaliyetinde bir aksama yaşanmadığı sürece bu durum sözleşmenin yenilenmemesine gerekçe yapılamaz.
Evet. İptal davası başarıyla sonuçlandığında, işlemin tesis edildiği tarihten itibaren yoksun kaldığınız tüm maaş, ek ders ve özlük haklarınız yasal faiziyle birlikte tarafınıza ödenir.
Genellikle sözleşme bitiminden belirli bir süre önce (sözleşmede belirtilen bildirim süreleri dahilinde) tarafınıza yazılı tebligat yapılması gerekir.
Hayır. 7243 sayılı Kanun ile vakıf üniversitelerinde çalışan akademik personele, devlet üniversitelerindeki dengi unvandan daha az ücret ödenemeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu durum sözleşme yenileme davasında "mobing" delili olarak sunulabilir.
İdari yargıda açacağınız iptal davasını kazandığınızda, sadece işe iade edilmekle kalmaz, boşta geçen sürelerin maaşını ve tüm özlük haklarınızı (kıdem, derece, kademe) geriye dönük faiziyle alırsınız.
Performans; sübjektif yorumlarla değil, üniversitenin önceden ilan ettiği akademik kriterler, yayın puanları ve ders yükü tabloları üzerinden şeffaf şekilde yapılmalıdır.
