İptal Davasında Duruşma Talebi: 2577 Sayılı Kanun ve Uygulama Esasları
İdari yargılama hukukunda hakim olan "yazılılık ilkesi", davanın dilekçeler üzerinden karara bağlanmasını esas alsa da, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 17. maddesi, taraflara belirli şartlar altında duruşma talep etme hakkı tanımıştır. Özellikle karmaşık idari işlemlerin ve personelin özlük haklarını ilgilendiren uyuşmazlıkların çözümünde duruşma, davanın seyrini değiştirebilecek bir enstrümandır. İdari işlemin iptali davası hakkında ayrıntılı bilgi için tıklyın
Duruşma Talebi Hangi Hallerde Zorunludur? (İYUK m. 17/1)
İdari yargıda duruşma her davada kendiliğinden yapılmaz. Kanun koyucu, duruşmanın zorunlu tutulduğu halleri sınırlı (tahdidi) olarak saymıştır:
-
İptal Davaları: İdari işlemin iptali talebiyle açılan davalarda taraflardan birinin talebi üzerine duruşma yapılması zorunludur.
-
Tam Yargı Davaları: 2026 yılı itibarıyla geçerli olan güncel parasal sınırlar (yıllık olarak yeniden değerleme oranına göre güncellenir) üzerindeki tam yargı davalarında duruşma talep edilebilir.
-
Vergi Davaları: Tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile kesilen cezalarda kanuni sınırın aşılması durumunda talep üzerine duruşma yapılır.
Önemli Not: Kanunda belirtilen parasal sınırların altında kalan tam yargı ve vergi davalarında duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir. Ancak İptal Davalarında, talep varsa mahkemenin "duruşma yapmama" gibi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır.
Duruşma Talebi Ne Zaman Yapılmalıdır?
Duruşma talebinin usulüne uygun ve süresinde yapılması, bu hakkın kaybını önlemek adına hayati önem taşır. İYUK’un ilgili maddeleri uyarınca duruşma;
-
Dava dilekçesinde,
-
Cevap dilekçesinde,
-
Cevaba cevap (replik) dilekçesinde,
-
İkinci cevap (düplik) dilekçesinde talep edilebilir.
Avukat Bilgehan Utku Uyarısı: Bu aşamalar geçildikten sonra veya karar aşamasına gelindikten sonra yapılan duruşma talepleri mahkeme tarafından reddedilir. "Usul, esastan önce gelir" prensibi burada da geçerlidir.
Duruşmanın İcrası ve Usul Kuralları (İYUK m. 18 & 19)
Duruşma günü, mahkeme tarafından belirlenir ve en az 30 gün önceden taraflara tebliğ edilir.
-
Süre Sınırlaması: Duruşmada taraflara iddia ve savunmalarını özetlemeleri için eşit süre verilir. Mahkeme başkanı, duruşmanın düzenini ve süresini yönetme yetkisine sahiptir.
-
Karar Süreci: Duruşma yapıldıktan sonra mahkeme heyeti davayı karara bağlamak üzere incelemeye çekilir. İYUK m. 20 uyarınca, karar en geç 15 gün içinde verilir (bu süre uygulamada dosyanın tekemmülüne göre değişebilmektedir).
-
Tekerrür Yasağı: Aynı dava için kural olarak sadece bir kez duruşma yapılır.
İstinaf ve Temyiz Aşamasında Duruşma
İlk derece mahkemesinde duruşma yapılmış olması, üst mahkemelerde de yapılacağı anlamına gelmez.
-
İstinaf (Bölge İdare Mahkemesi): İYUK m. 45 uyarınca, istinaf mahkemesi duruşma yapılmasına gerek görürse resen veya talep üzerine duruşma kararı verebilir.
-
Temyiz (Danıştay): İYUK m. 46 ve devamı maddeleri uyarınca Danıştay, temyiz incelemesinde duruşma yapılmasına resen veya talep üzerine karar verebilir. Ancak Danıştay’da duruşma yapılması tamamen mahkemenin takdirindedir.
Avukat Bilgehan Utku’nun Uzman Görüşü
"İptal davalarında duruşma talebi, sadece bir usul işlemi değil, aynı zamanda stratejik bir hamledir. Özellikle idarenin 'hizmet gereği' veya 'takdir yetkisi' gibi soyut kavramların arkasına saklandığı dosyalarda; hakime olayın fiili boyutunu, personelin liyakatini ve işlemin ölçüsüzlüğünü göz temas kurarak anlatmak, dosyanın seyrini müspet yönde etkileyebilir. 2577 sayılı Kanun’un sunduğu bu imkan, yazılı dilekçelerdeki teknik detayların canlandığı ve adaletin tecelli ettiği en önemli aşamadır."
Hazırlayanlar; Avukat Emre ASAN, Avukat Bilgehan UTKU
