Görevden Uzaklaştırma Açığa Alma Nedir? Güncel Rehber Süre – Yetki – Riskler 

Görevden uzaklaştırma açığa alma, kamu hizmetinin selameti amacıyla hakkında soruşturma yürütülen devlet memurunun görevi başında kalmasında sakınca görülen hallerde uygulanan geçici bir idari ihtiyati tedbirdir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 137 uyarınca tesis edilen bu işlem bir disiplin cezası değil, soruşturmanın sağlıklı yürütülmesini sağlayan güvenlik önlemidir. İlgili makamın kararıyla memur görevinden el çektirilerek hizmetten uzaklaştırılır ve bu süreçte mali haklarının bir kısmı kısıtlanır.

Kısaca:

• Hukuki Dayanak: 657 sayılı DMK Madde 137-145.

• Süre: Disiplin soruşturmasında en çok 3 ay, ceza kovuşturmasında her 2 ayda bir inceleme.

• Başvuru Yolu: İdare Mahkemesi’nde İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması istemi.

Görevden Uzaklaştırma Nedir?

Görevden uzaklaştırma, devlet memurlarının görevleri başında kalmalarının soruşturmanın seyrini değiştirebileceği veya kamu hizmetini aksatabileceği durumlarda uygulanan bir tedbirdir. Bu işlem, memurun statüsünü sona erdirmez; sadece fiilen görev yapmasını askıya alır.

Uygulamada en sık karşılaştığımız hata, bu işlemin bir "ceza" olarak algılanmasıdır. Oysa açığa alma, nihai bir karar değil, delillerin karartılmasını önlemeye yönelik geçici bir süreçtir. Bu süreçte memur, memuriyet sıfatını korumaya devam eder ancak yetkilerini kullanamaz.

BUNU DA BİL; Güvenlik soruşturması nedir ve nasıl yapılır hakkında bilgi için memur güvenlik soruşturması nedir başlıklı makalemizi okumanızı tavsiye ederiz.

Açığa Alma İşlemini Kimler Yapmaya Yetkilidir?

Açığa alma işlemi her amir tarafından tesis edilemez. Kanun, bu yetkiyi belirli makamlara hasretmiştir. 657 sayılı Kanun kapsamında yetkili merciiler şunlardır:

• Atamaya yetkili amirler,

• Bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri,

• İllerde valiler, ilçelerde kaymakamlar.

Kaymakamlar tarafından alınan karar, valinin onayı ile geçerlilik kazanır. Uygulamada yetki aşımı yapılarak tesis edilen işlemler, idari yargıda yetki unsuru yönünden iptal sebebidir.

Bildirim Yükümlülüğü: Valiler ve kaymakamlar tarafından alınan görevden uzaklaştırma tedbiri, memurun kurumuna derhal bildirilir.

Görevden Uzaklaştırma Hangi Durumlarda Uygulanır?

Bu tedbirin uygulanabilmesi için memur hakkında başlatılmış bir disiplin soruşturması veya ceza kovuşturması bulunmalıdır. İdarenin "hizmetin gereği" ilkesine dayanarak takdir yetkisi olsa da bu yetki sınırsız değildir.

Hakkında rüşvet, irtikap, görevi kötüye kullanma veya devletin güvenliğine karşı suçlar gibi iddialar bulunan memurlar genellikle açığa alınır. Ancak salt bir şikayet üzerine, somut bir risk bulunmadan memurun görevden uzaklaştırılması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.

Görevden Uzaklaştırma Süresi Ne Kadardır?

Disiplin soruşturması nedeniyle açığa alınan memurlar için süre en fazla 3 aydır. Bu süre içerisinde soruşturma tamamlanmalı veya memur görevine iade edilmelidir.

Ceza kovuşturması nedeniyle yapılan uzaklaştırmalarda ise yetkili amir, memurun durumunu her 2 ayda bir inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında bir karar verir. Uygulamada bu incelemelerin yapılmaması veya matbu gerekçelerle uzatılması, memurun mağduriyetine yol açan en büyük hukuki eksikliklerden biridir.

Amirin Takdir Yetkisi: Memurun soruşturmaya konu olan fiillerinin, hizmetlerini devama engel olmadığı hallerde tedbir her zaman kaldırılabilir.

Açığa Alınan Memurun Mali ve Sosyal Hakları

Açığa alınan memur, bu süre zarfında aylığının 2/3’ünü almaya devam eder. Sosyal hak ve yardımlardan (aile yardımı, çocuk yardımı vb.) ise tam olarak yararlanır.

Eğer memur hakkında yapılan soruşturma sonucunda göreve iade kararı verilirse, kesilen 1/3’lük maaş farkı kendisine topluca ödenir. Derece ve kademe ilerlemesi ise bu süreçte durur, ancak olumlu sonuçlanması halinde bu süreler hizmetten sayılır.

Görevden Uzaklaştırma Kararı Nasıl Kaldırılır?

Görevden uzaklaştırma kararı, ya idarenin kendi incelemesi sonucunda ya da yargı kararı ile ortadan kaldırılır. Soruşturma sonunda memur hakkında disiplin cezası verilmesine gerek görülmezse veya "devlet memurluğundan çıkarma" dışındaki bir ceza verilirse, uzaklaştırma kararı kaldırılmalıdır.

İdari davalarda tecrübe aktarımları göstermektedir ki; idarenin keyfi uzatma kararlarına karşı açılan "Yürütmenin Durdurulması" talepli iptal davaları, memurun görevine dönmesi için en etkili yoldur.

İdare Mahkemesinde İptal Davası Süreci

Açığa alma işlemi, kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlem olduğundan iptal davasına konu edilebilir. Dava, işlemin tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır.

Mahkeme, işlemin; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden hukuka uygun olup olmadığını denetler. Eğer ortada somut bir disiplin suçu veya soruşturma gerekliliği yoksa, mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar vererek memuru görevine iade eder.

Uygulamada Yanlış Bilinenler ve Riskler

Hukuk dünyasında sıkça gördüğümüz bir yanılgı, "açığa alınan memur her halükarda ceza alır" düşüncesidir. Bu tamamen yanlıştır. Uzaklaştırma sadece bir tedbirdir ve pek çok dosyamızda müvekkillerimizin aklandığı görülmüştür.

Bir diğer risk ise, uzaklaştırma süresince memurun başka bir işte çalışmaya çalışmasıdır. Memuriyet statüsü devam ettiği için, bu süreçte ticari faaliyette bulunmak veya başka bir iş kolunda çalışmak ayrıca bir disiplin suçu oluşturabilir.

İçtihat ve Dava Pratiği: Danıştay Kararları

Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre, görevden uzaklaştırma tedbiri "süreklilik" arz edemez. Soruşturmanın tamamlanmış olmasına rağmen memurun aylarca açıkta tutulması hizmet kusuru olarak kabul edilmektedir.

Özellikle 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamında yapılan değerlendirmelerde, somut bir delil olmaksızın uzaklaştırma süresinin uzatılması mülkiyet hakkı ve çalışma hürriyetinin ihlali olarak değerlendirilmektedir.

Görevden Uzaklaştırmada Süreç Tablosu

Ceza Kovuşturması Sırasında Görevden Uzaklaştırma

Sadece disiplin soruşturması değil, adli süreçler de bu tedbire gerekçe olabilir. Haklarında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan Devlet memurları da yukarıda sayılan (138. maddedeki) yetkililer tarafından görevden uzaklaştırılabilirler.

Görevden Uzaklaştıran Amirin Sorumluluğu

İdarenin keyfi uygulamalarının önüne geçmek adına kanun koyucu, amirlere ağır sorumluluklar yüklemiştir:

• Soruşturmaya Başlama Süresi: Görevinden uzaklaştırılan Devlet memurları hakkında görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır.

• Sorumluluk Halleri: Memuru görevden uzaklaştırdıktan sonra memur hakkında derhal soruşturmaya başlamıyan, keyfi olarak veya garaz veya kini dolayısiyle bu tasarrufu yaptığı, yaptırılan soruşturma sonunda anlaşılan amirler; hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidirler.

Tedbirin Kaldırılması ve Göreve Başlatma Zorunluluğu

Tedbirin Kaldırılmasında Genel Kural

Soruşturma sonunda disiplin yüzünden memurluktan çıkarma veya cezai bir işlem uygulanmasına lüzum kalmıyan Devlet memurları için alınmış olan görevden uzaklaştırma tedbiri, yetkililerce derhal kaldırılır. Kaldırmayan görevli hakkında mali ve cezai sorumluluk hükümleri uygulanır.

Göreve Tekrar Başlatılmanın Zorunlu Olduğu Haller

Soruşturma veya yargılama sonunda yetkili mercilerce:

1. Haklarında memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler;

2. Yargılamanın men'ine veya beraatine karar verilenler;

3. Hükümden evvel haklarındaki kovuşturma genel af ile kaldırılanlar;

4. Memurluğa engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenler; Bu kararların kesinleşmesi üzerine haklarındaki görevden uzaklaştırma tedbiri kaldırılır.

Görevden Uzaklaştırılan Memurların Hak ve Yükümlülükleri (Mali Haklar)

Görevden uzaklaştırılan veya görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurların hakları kanunla korunmuştur:

• Maaş Ödemesi: Bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi (2/3) ödenir.

• Sosyal Haklar: Bu gibiler bu Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam ederler.

• Geriye Dönük Ödeme: Kanunda sayılan durumların (beraat, ceza almama vb.) gerçekleşmesi halinde, aylıklarının kesilmiş olan üçte biri kendilerine ödenir.

• Derece ve Kademe İlerlemesi: Görevden uzakta geçirdikleri süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselmeleri halinde değerlendirilir.

Altın Tavsiye: Hak Kaybı ve Delil Uyarısı Görevden uzaklaştırma yazısı tarafınıza tebliğ edildiğinde, tebellüğ şerhine mutlaka "Yasal haklarım saklı kalmak kaydıyla" ibaresini ekleyin. Bu süreçte whatsapp yazışmaları, e-postalar veya tanık beyanları gibi lehinize olabilecek tüm delilleri ivedilikle muhafaza altına alın. Sürelerin kaçırılması hak düşürücü sonuçlar doğurabilir; bu nedenle idari yargı alanında uzman bir avukat desteği almanız hayati önem taşır.

Av. Bilgehan UTKU & Av. Emre ASAN

Bu içerik; Mil Hukuk & Danışmanlık Bürosu’nun fiilen yürüttüğü dava dosyaları, 7315 sayılı Kanun, 657 sayılı DMK ve 2022 tarihli Yönetmelik hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.