Akademik İntihal Sebebiyle Üniversite Öğretim Mesleğinden Çıkarma Cezası

Üniversite camiasında "bilimsel hırsızlık" olarak da adlandırılan intihal, sadece etik bir ihlal değil, aynı zamanda 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve bağlı disiplin yönetmelikleri kapsamında en ağır yaptırıma bağlanan eylemlerden biridir. Kanun maddesi açık bir şekilde şöyledir; “Başkalarına ait özgün fikir, metot, veri veya eserleri bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendisine ait gibi göstermek”.Peki, hangi fiiller bu kapsama girer ve savunma sürecinde nelere dikkat edilmelidir?

İlgili Makale; Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezası ve iptal davası

Karşılaştırmalı İhlal ve Ceza Tablosu

İntihal Nedir? (Bilimsel Etik İhlali)

Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği uyarınca; başkalarına ait özgün fikirleri, metotları, verileri veya eserleri, bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendisininmiş gibi göstermek intihal suçunu oluşturur.

Bu eylem şunları kapsayabilir:

• Aşırma: Bir metni kopyalayıp kaynak göstermemek.

• Fikir Hırsızlığı: Bir meslektaşının henüz yayımlanmamış metodunu kendi buluşu gibi sunmak.

• Eser Sahibi Göstermeme: Ortak çalışmalarda diğer yazarların adını kasten çıkarmak.

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler Nelerdir?

Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler şunlardır: 

a) İntihal: Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek, 

b) Sahtecilik: Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak, 

c) Çarpıtma: Araştırma kayıtları veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek, 

ç) Tekrar yayım: Mükerrer yayınlarını akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak, 

d) Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlayarak bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak, 

e) Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek,

Diğer etik ihlal türleri şunlardır:

a) Destek alınarak yürütülen araştırmalar sonucu yapılan yayınlarda destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkılarını belirtmemek, 

b) Henüz sunulmamış veya savunularak kabul edilmemiş tez veya çalışmaları, sahibinin izni olmadan kaynak olarak kullanmak, 

c) İnsan ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak, yayınlarında hasta haklarına saygı göstermemek, 

ç) İnsanlarla ilgili biyomedikal araştırmalarda ve diğer klinik araştırmalarda ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranmak, 

d) İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri eser sahibinin açık izni olmaksızın yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak, 

e) Bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak, 

f) Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak etik ihlal isnadında bulunmak, 

g) Bilimsel bir çalışma kapsamında yapılan anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık rızasını almadan ya da araştırma bir kurumda yapılacaksa ayrıca kurumun iznini almadan elde edilen verileri yayımlamak, 

h) Araştırma ve deneylerde, hayvan sağlığına ve ekolojik dengeye zarar vermek,

ı) Araştırma ve deneylerde, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinleri yetkili birimlerden yazılı olarak almamak. 

i) Araştırma ve deneylerde mevzuatın veya Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin ilgili araştırma ve deneylere dair hükümlerine aykırı çalışmalarda bulunmak. 

j) Araştırmacılar ve yetkililerce, yapılan bilimsel araştırma ile ilgili olarak muhtemel zararlı uygulamalar konusunda ilgilileri bilgilendirme ve uyarma yükümlüğüne uymamak, 

k) Bilimsel çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgileri, izin verildiği ölçüde ve şekilde kullanmamak, bu bilgilerin gizliliğine riayet etmemek ve korunmasını sağlamamak, 

l) Akademik atama ve yükseltmelerde bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak,

Meslekten Çıkarma Cezası ve Hukuki Dayanak

2547 sayılı Kanun'un 53. maddesi disiplin suçlarını ve cezalarını düzenler. Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı bu eylem, doğrudan "Üniversite Öğretim Mesleğinden Çıkarma" cezasını gerektirir.

Bu ceza sonucunda:

1. Kişinin akademik unvanları geri alınır.

2. Bir daha hiçbir devlet veya vakıf üniversitesinde öğretim elemanı olarak görev yapamaz.

3. Akademik kariyer hukuken sona erer.

Disiplin Soruşturmasında Kritik Süreler (Hukuki Takvim)

Disiplin Soruşturması Süreci Nasıl İşler?

İntihal iddiası gündeme geldiğinde, ilgili üniversite veya YÖK bünyesinde bir Etik Kurul ve Disiplin Soruşturmacısı atanır. Süreç genellikle şu aşamalardan oluşur:

1. Ön İnceleme: İddianın ciddiyeti ve delillerin varlığı araştırılır.

2. Bilirkişi Raporu: Alanında uzman kişilerden oluşan bir heyet, söz konusu eseri ve kaynak gösterilmeyen orjinal metni karşılaştırır.

3. Savunma Hakkı: Hakkında soruşturma açılan akademisyene, anayasal bir hak olan savunma hakkı tanınır (genellikle 7 günden az olmamak üzere).

4. Karar: Disiplin Kurulu, raporlar ve savunma ışığında meslekten çıkarma kararı verebilir.

Önemli Not: İntihal suçunda zamanaşımı sürelerine dikkat edilmelidir. Disiplin cezasını gerektiren fiillerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren belirli süreler içinde soruşturmaya başlanması şarttır.

İptal Davası ve Yargı Yolu

Üniversite yönetim kurulu veya disiplin kurulu tarafından verilen meslekten çıkarma kararı kesin değildir. Bu karara karşı İdare Mahkemesi nezdinde yürütme durduma talepli iptal davası açma hakkı bulunur.

Mahkeme şu unsurları denetler:

• Usul Hataları: Soruşturmacının tarafsızlığı, savunma hakkının kısıtlanıp kısıtlanmadığı.

• Esas Denetimi: Bilirkişi raporlarının yeterliliği, atıf hatasının "sehven" mi yoksa "kasten" mi yapıldığı.

• Ölçülülük: Fiil ile ceza arasında adil bir denge olup olmadığı.

Akademik dünyada saygınlığı korumak ve telafisi imkansız zararlarla karşılaşmamak için yayın süreçlerinde profesyonel destek ve titiz bir editörlük şarttır. Hakkında intihal iddiasıyla soruşturma açılan akademisyenlerin, sürecin başından itibaren uzman bir hukukçu ile çalışması, kariyerlerinin geleceği açısından hayati önem taşır.

Danıştay 8. Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, intihal fiilinin 'kasten' işlenip işlenmediği bilirkişi raporuyla netleştirilmelidir