Üniversitelerde Yaşanan Psikolojik Taciz (Mobbing) Nedir? Güncel Rehber 2026 | Süre – Yetki – Riskler

Üniversitelerde mobbing, akademik veya idari personelin hiyerarşik üstleri veya meslektaşları tarafından sistematik biçimde maruz bırakıldığı, kişinin onurunu zedeleyen ve çalışma azmini yok eden psikolojik taciz eylemleridir. Türk Borçlar Kanunu madde 417 ve Anayasa çerçevesinde işverenin işçiyi koruma borcu kapsamında değerlendirilen bu süreçte manevi tazminat davası açılabilir. Mağduriyetin tespitinden itibaren idari başvuru süreçleri işletilmeli ve tam yargı davası ile hukuki koruma sağlanmalıdır.

Tam yargı davası

Kısaca: Üniversitede Mobbing Süreci

• Hukuki Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 417, Anayasa m. 17 ve 20.

• Süre: Zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halükarda 10 yıl.

• Başvuru Yolu: Rektörlük (İdari), İdare Mahkemesi (Dava) veya CİMER.

Üniversitelerde Psikolojik Taciz (Mobbing) Kavramı ve Kapsamı

Üniversite çatısı altında mobbing, genellikle akademik unvanların hiyerarşik gücü kullanılarak alt unvandaki akademisyenlerin veya idari personelin sistematik olarak dışlanması şeklinde tezahür eder. Bu olgu, sadece basit bir iş yeri tartışması değil; süreklilik arz eden, kasıtlı ve mağdurun işten uzaklaşmasını veya pasifize edilmesini hedefleyen saldırgan bir stratejidir.

Uygulamada en sık karşılaştığımız hata, tek seferlik bir münakaşanın veya disiplin soruşturmasının doğrudan mobbing olarak adlandırılmasıdır. Oysa bir eylemin hukuken mobbing sayılabilmesi için en az altı ay boyunca devam etmesi ve mağdurun kişilik haklarında gözlemlenebilir bir tahribat yaratması şarttır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında görev yapan personelin, maruz kaldığı bu baskıları günlük tutarak veya dijital delillerle kayıt altına alması, ileride açılacak davalar için hayati önem taşır.

Akademik camiada "mobbing", genellikle yayınların engellenmesi, ders yükünün haksız dağılımı veya laboratuvar imkanlarından kısıtlanma gibi sofistike yöntemlerle karşımıza çıkar. Bu durum, failin yetkisini kötüye kullanması olarak nitelendirilir ve hem disiplin hem de tazminat sorumluluğu doğurur.

Mobbing Türleri: Akademik ve İdari Personel Ayrımı

Üniversitelerde mobbing türleri; dikey mobbing (üstten alta), yatay mobbing (eşitler arası) ve nadiren görülen dikey-yukarı mobbing (alttan üste) olarak üçe ayrılır. Akademik personelde genellikle "kadro ilanlarına müdahale" veya "tez danışmanlığından el çektirme" gibi mesleki gelişimi durduran eylemler gözlemlenirken; idari personelde "sürekli görev yeri değişikliği" veya "atıl bırakılma" ön plana çıkar.

Özellikle araştırma görevlilerinin, profesörler veya bölüm başkanları tarafından kişisel işlerde kullanılması veya akademik üretimlerinin gasp edilmesi tipik birer psikolojik taciz örneğidir. Uygulamada bu tarz vakaların "akademik teamül" adı altında meşrulaştırılmaya çalışıldığını görmekteyiz ancak hiçbir teamül, Anayasa ile korunan kişi dokunulmazlığı ve angarya yasağının üzerinde değildir.

İdari personelin maruz kaldığı mobbing ise genellikle 657 sayılı DMK hükümleri çerçevesinde "görevi kötüye kullanma" ile iç içe geçer. Hiyerarşik baskı, personelin liyakatine uygun olmayan işlere verilmesiyle somutlaşır. Bu noktada, yapılan her türlü yazışmanın ve görevlendirmenin yazılı talimatla istenmesi, ispat hukuku açısından en güçlü kalkanınız olacaktır.

İlgili makale; Memur mobbing davaları kime karşı açılır

İspat Araçları: Psikolojik Taciz Nasıl Kanıtlanır?

Hukuk sistemimizde mobbing davalarında "ispat kolaylığı" ilkesi geçerli olsa da, somut delillerin varlığı davanın seyrini doğrudan etkiler. Mağdurun yaşadığı süreci tarih, saat ve yer belirterek not aldığı bir "mobbing günlüğü", tanık beyanları, varsa psikolojik tedavi kayıtları ve mobbinge dair e-posta yazışmaları en güçlü delillerdir.

Dava pratiğimizde, kamera kayıtlarının veya WhatsApp konuşmalarının da mahkemece delil olarak kabul edildiğini görüyoruz. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, verilerin hukuka uygun yollarla elde edilmiş olmasıdır. Kişisel verilerin korunması kanunu ihlal edilmeden yapılan kayıtlar, idari yargıda tam yargı davalarının temelini oluşturur.

Birçok akademisyen, "tanık bulamam" endişesiyle dava açmaktan çekinse de, Yargıtay ve Danıştay kararları gereği, emarelerin kuvvetli olması durumunda ispat yükü yer değiştirerek idareye geçer. Yani idare, yapılan işlemlerin mobbing olmadığını, hizmet gereği yapıldığını kanıtlamak zorunda kalır.

Üniversite Yönetimine Başvuru ve Şikayet Usulü

Mobbinge maruz kalan personel, öncelikle varsa bağlı bulunduğu birimin bir üst amirine, taciz doğrudan o amir tarafından yapılıyorsa Rektörlük makamına yazılı dilekçe ile başvurmalıdır. Bu başvuru, hem idarenin çözüm üretmesi için bir fırsattır hem de ileride açılacak dava için "idareye başvuru şartı"nı yerine getirmiş sayılır.

2577 sayılı İYUK çerçevesinde, idareye yapılan başvurunun reddedilmesi veya 30 gün içinde cevap verilmemesi (zımni ret) durumunda dava açma süresi başlar. Bu aşamada sunulan dilekçenin "şikayet" formatından ziyade, somut olaylara dayanan ve hukuki talepleri (işlemin iptali, mobbingin durdurulması, tazminat) içeren profesyonel bir metin olması şarttır.

Uygulamada en sık karşılaştığımız hata, sadece sözlü şikayetlerle sonuç alınmaya çalışılmasıdır. Söz uçar, yazı kalır ilkesi gereği; her türlü mobbing eylemi resmi kayıt altına alınmalıdır. Rektörlük bünyesindeki Etik Kurullar da bu süreçte aktif olarak çalıştırılmalı ve kurumsal görüş istenmelidir.

Tam Yargı Davası ve Manevi Tazminat Talepleri

Üniversitede mobbinge maruz kalan bir kamu görevlisi, uğradığı zararların tazmini için İdare Mahkemesi’nde "Tam Yargı Davası" açabilir. Bu dava, idarenin hizmet kusuru işlediği ve personeline güvenli bir çalışma ortamı sağlamadığı esasına dayanır. Manevi tazminat tutarı, tacizin şiddeti, süresi ve mağdurun kariyerinde yarattığı tahribata göre belirlenir.

Yetkili ve Görevli Mahkeme: Nerede Dava Açılır?

Üniversiteler kamu tüzel kişiliği haiz kurumlar olduğu için, personel ile kurum arasındaki uyuşmazlıklarda görevli mahkeme İdare Mahkemesi'dir. Yetkili mahkeme ise, mobbing eyleminin gerçekleştiği üniversitenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Örneğin; İstanbul Üniversitesi'nde yaşanan bir olay için İstanbul İdare Mahkemeleri yetkilidir.

Vakıf üniversitelerinde durum biraz daha farklılık gösterebilir; zira vakıf üniversitesi çalışanları iş kanununa tabi ise İş Mahkemeleri görevli olabilir. Ancak 2547 sayılı Kanun'a tabi akademik personel için genel eğilim idari yargı yönündedir. Bu ayrım, davanın usulden reddedilmemesi için en kritik teknik detaydır.

Uygulamada, davanın yanlış mahkemede açılması ciddi bir zaman kaybına yol açar. Mobbing davası açarken eylemin niteliği (idari işlem mi, idari eylem mi?) titizlikle analiz edilmelidir. Eğer mobbing bir atama veya disiplin cezası ile somutlaşmışsa, hem iptal hem tazminat davası birlikte açılmalıdır.

Mobbing Sürecinde Hak Kaybı Riskleri ve Zaman aşımı

Mobbing davalarında zaman aşımı süreleri, zararın öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Ancak mobbing süregelen bir eylem olduğu için, taciz devam ettiği müddetçe süreler de güncelliğini korur. Yine de, son eylemden itibaren makul süreler içerisinde hukuki yola başvurmak, davanın inandırıcılığı açısından elzemdir.

Disiplin soruşturmalarının mobbing aracı olarak kullanılması durumunda, ilgili disiplin cezasına karşı 60 gün içinde iptal davası açılmamış olması, ileride açılacak mobbing davasını zayıflatabilir. "Uygulamada en sık karşılaştığımız hata", mağdurların "zaten haksız, mahkemeden döner" diyerek idari itiraz sürelerini kaçırmalarıdır.

Ayrıca, mobbing eylemlerine karşı sessiz kalmak, hukuken "zımni rıza" olarak yorumlanmasa da, davanın ispatı noktasında "neden daha önce itiraz edilmedi?" sorusunu doğurabilir. Bu nedenle, ilk mobbing belirtisinde hukuki destek almak ve sürecin stratejisini belirlemek kritik bir hamledir.

Uygulamada Yanlış Bilinenler: Mobbing ve Performans Denetimi

Her disiplin cezası veya her olumsuz sicil notu mobbing değildir. İdarenin, personeli üzerinde denetim ve gözetim yetkisi vardır. Ancak bu yetkinin; keyfi, sürekli, liyakatten uzak ve kişiyi cezalandırma kastıyla kullanılması mobbingi oluşturur.

Örneğin; bir akademisyene uzmanlık alanı dışındaki derslerin sürekli verilmesi "eğitim planlaması" olarak savunulabilir. Ancak aynı akademisyenin odasının elinden alınması, isminin programlardan silinmesi ve akademik kurul toplantılarına çağrılmaması, performans denetimi ile açıklanamayacak net bir mobbing göstergesidir.

Tecrübelerimiz göstermektedir ki; mobbing yapanlar genellikle bu eylemlerini "kurumsal verimlilik" veya "disiplin" kılıfına uydurmaya çalışırlar. Hukuki mücadelede bu maskenin düşürülmesi, eylemlerin arasındaki illiyet bağının ve kastın mahkemeye net bir şekilde sunulmasıyla mümkündür.

Güncel Yargı Kararları ve Danıştay İçtihatları

Danıştay'ın son yıllardaki kararları, üniversitelerde mobbing mağdurları için oldukça koruyucudur. Özellikle "kişilik haklarına saldırı" ve "çalışma barışının bozulması" kriterleri üzerinden idarelerin tazminata mahkum edildiği pek çok emsal karar bulunmaktadır.

Yargıtay ve Danıştay, mobbingin varlığı için "mutlak delil" aramak yerine, "yaşananların hayatın olağan akışına aykırılığı" ve "mağdurun üzerinde yarattığı psikolojik baskının emareleri"ne odaklanmaktadır. Bu yaklaşım, kapalı kapılar ardında gerçekleşen psikolojik taciz vakalarında adaletin tecellisini kolaylaştırmaktadır.

İçtihatlarda vurgulanan bir diğer husus da rücu mekanizmasıdır. İdarenin ödediği manevi tazminatın, mobbingi bizzat uygulayan ilgili yöneticiye (Rektör, Dekan, Bölüm Başkanı) rücu edilmesi, mobbingin engellenmesinde en caydırıcı unsurlardan biridir.

BUNU DA BİL; İdari işlemin iptali davası

Hukuki Destek ve İzlenmesi Gereken Yol Haritası

Üniversitede mobbinge maruz kaldığınızı düşünüyorsanız, ilk adımınız duygusal tepkiler vermek yerine hukuki bir strateji geliştirmek olmalıdır. Mobbing davaları teknik bilgi, sabır ve disiplinli bir delil toplama süreci gerektirir. Bir avukat eşliğinde yapılacak başvurular, idarenin konuya daha ciddi yaklaşmasını sağlayacaktır.

Hukuki destek alırken, sadece tazminat odaklı değil, aynı zamanda çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve haksız idari işlemlerin geri alınması odaklı bir yol haritası çizilmelidir. Unutmayın ki mobbing, sadece sizin değil, tüm akademik camianın liyakat ve huzuruna vurulmuş bir darbedir.

Altın Tavsiye: Hak Kaybını Önleme Üniversite içinde maruz kaldığınız her türlü haksız işlemi ve sözlü baskıyı, günü gününe not edin ve mümkünse bu durumları güvendiğiniz meslektaşlarınızın yanında (tanıklık için) yaşanmasını sağlayın. Psikolojik destek almaktan çekinmeyin; zira uzman raporları mobbingin üzerinizdeki etkisini kanıtlayan en somut tıbbi delillerdir. Süreç boyunca tüm yazışmaları UYAP veya resmi kayıt üzerinden gerçekleştirin.