Muvazaalı eczane davaları, eczanenin muvazaalı işletildiği değerlendirmesine dayanan idari işlemlere karşı açılan davalardır. Süreç, 19.09.2023 tarihinde yürürlüğe giren Muvazaa Değerlendirme Komisyonunun Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönerge ile 6197 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülür.
Kısaca
- Muvazaa nedir: Eczacının sahip ve mesul müdürü olarak göründüğü eczanenin bir başkası tarafından işletilmesi faaliyetidir.
- Güncel yönerge: 14.03.2016 tarihli önceki Yönerge, 19.09.2023 tarihli Yönerge ile yürürlükten kaldırılmıştır.
- Komisyon: Muvazaa Değerlendirme Komisyonu beş üyeden oluşur, tam sayı ile toplanır ve oy çokluğu ile karar alır; çekimser oy kullanılamaz.
- Açılış, nakil ve devir: Eczacı odası için 15 iş günü, İl Sağlık Müdürlüğü için ayrıca 15 iş günü.
- Faaliyetteki eczane: Eczacı odası raporu en geç 90 gün, ardından İl Sağlık Müdürlüğü değerlendirmesi 15 gün.
- Karine: Bir yıllık periyotta üç farklı zamanda yapılan denetimlerde eczacının mazeretsiz bulunmaması karine oluşturur; karine kesin ispat değildir.
- İspat: Muvazaa, somut, objektif ve denetlenebilir bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesiyle ortaya konulur.
- Sonuç: Muvazaa tespitinde ruhsat iptal edilir ve eczacı beş yıl süreyle eczane açamaz.
Eczacılık alanında muvazaa, eczacının sahip ve mesul müdürü olarak göründüğü eczaneyi fiilen görevi başında bulunsun veya bulunmasın, gizli veya açık, yazılı veya sözlü anlaşmalarla ortak veya bireysel olarak bir başkasının işletmesi faaliyetini ifade etmektedir. Diğer bir ifade ile muvazaa, eczacılık diplomasının eczacı dışındaki kişilerce bir bedel karşılığında kullanılarak yasal olmayan şekilde eczacılık faaliyeti icra edilmesi olarak tanımlanmaktadır. Serbest eczanelerin, eczacılık yapma hakkını haiz bir eczacının sahip ve mesul müdürlüğünde İl Sağlık Müdürlüğünce düzenlenmiş ve valilikçe onaylanmış bir ruhsatname ile açılacağı açıkça belirtilmiş; eczanenin sahibinin ve mesul müdürünün eczacı olması gerektiği hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, eczanenin sahip ve mesul müdür olan eczacı dışında başka kişi veya kişilerce bireysel olarak ya da bu kişilerle ortak biçimde işletilmesi hukuken muvazaa incelemesini gündeme getirebilir.
Muvazaalı eczane iddiasının değerlendirilmesi ve sonucunda tesis edilen işlemler bir idare hukuku konusudur. Muvazaa nedeniyle tesis edilen kararlar idari işlem niteliğinde olduğundan bunların hukuka uygunluğu idari yargıda denetlenir. Eczane ruhsatının iptali de bu kapsamda bir idari işlemdir ve idari işlemin iptali davası yoluyla yargısal denetime konu olabilir.
Muvazaalı Eczane Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? (Yeni Açılacak Eczaneler İçin)
Eczacı, eczanesini açmak için gerekli işlemleri tamamladıktan sonra başvuru İl Sağlık Müdürlüğü tarafından ilgili eczacı odasına bildirilir ve başvuru bölge eczacı odası tarafından incelemeye alınır. Başvurunun eczacı odasına bildirildiği tarihten itibaren 15 iş günü içinde, somut bilgi ve belgeye dayalı ve kanaat içeren bir muvazaa değerlendirme raporu hazırlanarak İl Sağlık Müdürlüğüne gönderilir. Rapora inceleme sırasında elde edilen belgeler, bilgiler, iddialar, varsa ifadeler, şikâyetler ve diğer kayıtlar eklenebilir. Böylece açılış aşamasındaki değerlendirme yalnız soyut kanaate değil, dosyada gösterilebilen somut verilere dayanmalıdır.
İl Sağlık Müdürlüğü de eczacı odasının incelemesiyle eş zamanlı olarak kendi araştırmasını yürütür. Muvazaa değerlendirme raporunun verilmesinden veya eczacı odasına tanınan 15 iş günlük sürenin dolmasından itibaren İl Sağlık Müdürlüğü için ayrıca 15 iş günlük karar süresi başlar. Eczacı odasının süresi içinde rapor hazırlamaması, İl Sağlık Müdürlüğünün kendi değerlendirmesini yapmasını engellemez. İl Sağlık Müdürlüğü tarafından tesis edilecek kararın gerekçeli olması ve somut bilgi ile belgelere dayanması gerekir.
İl Sağlık Müdürlüğü veya eczacı odasından herhangi biri muvazaa iddiasında bulunursa konu Muvazaa Değerlendirme Komisyonuna taşınır. Komisyon; il sağlık müdürü veya uygun göreceği müdürlük yetkilisinin başkanlığında, İl Sağlık Müdürlüğünce görevlendirilen iki kişi ile eczacı odasını temsilen iki kişiden olmak üzere toplam beş üyeden ve valilik onayıyla oluşur. Sekretarya hizmetleri İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yürütülen Komisyon tam sayı ile toplanır, kararlarını oy çokluğu ile alır ve çekimser oy kullanılamaz. Bu nedenle güncel sistemde İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki Muvazaa Değerlendirme Komisyonu bakımından oybirliği şartı bulunmamaktadır.
Dosyada Bulunması Gerekenler Nelerdir?
Muvazaa değerlendirme dosyasının, sonradan yapılacak idari ve yargısal denetime elverişli biçimde düzenlenmesi gerekir. Bu kapsamda özellikle;
- içindekiler dizininin oluşturulması ve eklerin numaralandırılması,
- İl Sağlık Müdürlüğü ile eczacı odası tarafından yapılan inceleme sonuçlarının ve elde edilen bilgi-belgelerin ayrı ayrı tasnif edilmesi,
- görüşme tutanaklarının bilgisayar ortamında yazılması, tutanağı hazırlayan ve beyanı alınan kişi tarafından imzalanması,
- dosyada mükerrer belgelere yer verilmemesi,
- dosya içeriğindeki tüm bilgi ve belgelerin okunaklı olması
önem taşır. Bu kurallar yalnız biçimsel ayrıntı değildir; tasnifi yapılmamış, okunaksız veya kaynağı belirlenemeyen belgelerden oluşan bir dosya, muvazaa değerlendirmesinin hangi olgulara dayandığının ve işlemin yargısal olarak denetlenmesinin anlaşılmasını güçleştirebilir.
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Muvazaa Sürecinde Ne Zaman Devreye Girer?
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK), güncel Yönergede özellikle faaliyette bulunan eczanelere ilişkin belirli bir aşamada rol üstlenmektedir. Bu rol, 14.03.2016 tarihli önceki Yönergede yer alan üst komisyon modelinden farklıdır; söz konusu önceki Yönerge, 19.09.2023 tarihli Yönerge ile yürürlükten kaldırılmıştır. Güncel sistemde Muvazaa Değerlendirme Komisyonu, faaliyetteki eczane bakımından eczanenin muvazaalı olduğuna, muvazaalı olmadığına veya dosyanın müfettiş marifetiyle incelenmek üzere Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumuna gönderilmesine karar verebilir.
Dosyanın Kuruma gönderilmesine karar verilmesi hâlinde dosya mündericatı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumuna iletilir ve Kurumca yürütülen inceleme sonucunda bir rapor düzenlenir. Bu rapor gereğinin yapılması amacıyla İl Sağlık Müdürlüğüne bildirilir; İl Sağlık Müdürlüğü de rapora uygun işlemleri yürütür ve sonucu Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu ile eczacı odasına bildirir. Dolayısıyla TİTCK, güncel sistemde eczacının rutin olarak sözlü savunma için çağrıldığı bir üst komisyon mercii olarak değil, Yönergede öngörülen müfettiş incelemesi rotasında görev alan Kurum olarak değerlendirilmelidir.
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun sürece dâhil olması, her dosyanın muvazaa kararıyla sonuçlanacağı anlamına gelmez. Muvazaa olmadığı yönünde karar verilmesi hâlinde işlemler buna göre yürütülür; açılış veya ruhsatlandırma aşamasındaki uyuşmazlıklarda İl Sağlık Müdürlüğü ilgili karar doğrultusunda işlem tesis eder. Bu nedenle Kurumun rolü, dosyanın somut içeriği ve Komisyonun verdiği karar türüyle birlikte değerlendirilmelidir.
Muvazaalı Eczane Kararı Nasıl Verilir?
Muvazaa yapıldığı yönünde karar verilmesi hâlinde karar İl Sağlık Müdürlüğü tarafından eczacıya tebliğ edilir ve ilgili karar eczacı odasına da bildirilir. Eczanenin nakli veya devrine ilişkin başvurularda faaliyetteki eczane hakkında muvazaa şüphesi bulunuyorsa, nakil veya devir işlemi sonuçlandırılmadan önce bu şüphenin kanun, yönetmelik ve güncel Yönerge çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Muvazaa olmadığı yönünde karar verilmişse eczane faaliyeti veya başvuru süreci bu karar doğrultusunda devam eder.
Muvazaa olduğu yönünde karar alınması hâlinde eczane ruhsatı iptal edilir ve eczacı beş yıl süreyle eczane açamaz. Muvazaanın eczacılar arasında yapılmış olması durumunda da eczane açma yasağı ilgili eczacılar hakkında ayrı ayrı uygulanır. Bu beş yıllık yasak, 6197 sayılı Kanunun 6. maddesinin doğrudan muvazaa sonucuna bağladığı ayrı bir yaptırımdır; muvazaa dışındaki nedenlerle gerçekleşen bütün ruhsat iptallerine genellenemez. Ruhsat iptalinin genel hukuki çerçevesi için eczane ruhsatı iptali davası başlıklı içerik incelenebilir.
Faaliyette Bulunan Eczane Hakkında Muvazaa Değerlendirilmesi Nasıl Yapılır?
Faaliyette bulunan eczaneler hakkında muvazaa araştırması; ruhsatlı bir eczane hakkında muvazaa yönünde ihbar veya şikâyet bulunması, muvazaaya ilişkin somut bilgi ve belgelerin mevcut olması, sahip ve mesul müdür eczacının mazeretsiz şekilde görevi başında bulunmadığının tespit edilmesi veya Yönergede öngörülen denetim düzeni kapsamında şüphe doğuran tespitlerin yapılması hâllerinde başlatılabilir. Bu sebeplerin bulunması, tek başına muvazaanın kesinleştiği anlamına gelmez; araştırmanın amacı, şüpheyi destekleyen veya ortadan kaldıran bilgi ve belgelerin bütüncül biçimde değerlendirilmesidir.
Denetim karinesi bakımından güncel düzenleme ayrıca önemlidir. Bir yıllık periyot içinde üç farklı zamanda yapılan denetimlerin her birinde sahip ve mesul müdür eczacının mazeretsiz olarak görevi başında bulunmadığının tespit edilmesi muvazaaya karine oluşturur. Yirmi dört saat sonra yapılan eksiklik denetiminde eczacı görevi başında bulunmuş olsa dahi şüphe tamamen ortadan kalkmayabilir. Bununla birlikte karine kesin ispat değildir; tek bir yokluk tespiti veya münferit bir gözlem üzerinden doğrudan muvazaa sonucuna varılması yerine dosyadaki bütün bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Muvazaa iddiasının ortaya çıkması üzerine İl Sağlık Müdürlüğü eczanenin bulunduğu yerdeki eczacı odasına bilgi verir ve mevcut bilgi, belge, ifade, şikâyet ve diğer kayıtları iletir; İl Sağlık Müdürlüğü de kendi incelemesine gecikmeksizin başlar. Bildirimin eczacı odasına tebliğinden itibaren en geç 90 gün içinde muvazaa değerlendirme raporunun hazırlanması ve raporda yer alan bilgi, ifade, tutanak ve kayıtların İl Sağlık Müdürlüğüne gönderilmesi öngörülmüştür. Bu 90 günlük süre, açılış, nakil ve devir alma aşamasındaki 15 iş günlük eczacı odası süresiyle karıştırılmamalıdır.
Eczacı odası raporunun İl Sağlık Müdürlüğüne verilmesinden veya 90 günlük sürenin dolmasından itibaren İl Sağlık Müdürlüğü için 15 günlük değerlendirme süresi başlar. İl Sağlık Müdürlüğü veya bölge eczacı odasından herhangi biri muvazaa iddiasında bulunursa konu Muvazaa Değerlendirme Komisyonuna gider ve Komisyon eczanenin muvazaalı olduğuna, muvazaalı olmadığına veya dosyanın müfettiş marifetiyle incelenmek üzere Kuruma gönderilmesine karar verebilir. Muvazaalı olduğu yönünde karar verilmesi hâlinde 6197 sayılı Kanunun 6. maddesi uygulanır; karar eczacıya tebliğ edilir ve eczane ruhsatı iptal edilir.
Muvazaa Tespitinde Kullanılan Deliller
İdari makamlar muvazaa iddiasını değerlendirirken eczanenin yalnız hukuki görünümüne değil, ekonomik ve fiilî işletme yapısına da bakabilir. Eczanenin kuruluş sermayesinin kaynağı, eczacının şahsi hesapları ile eczane hesapları arasındaki transferler, ecza deposu ödemeleri, ticari hesaplar, faturalar, kira ve mülkiyet ilişkileri ile üçüncü kişilerin eczane yönetimindeki rolü bu kapsamda incelenebilecek olgulardandır. Personel beyanları, denetim tutanakları ve eczacının görevi başında bulunup bulunmadığına ilişkin tespitler de dosyanın niteliğine göre değerlendirmeye dâhil olabilir.
Ancak ana ölçüt değişmez: muvazaa, somut, objektif ve denetlenebilir bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesiyle ortaya konulmalıdır. Varsayıma veya soyut kanaate dayalı tespitler işlemin sebep unsurunu sakatlayabilir; aynı şekilde aşağıdaki olguların hiçbiri, bağlamından koparılarak tek başına kesin muvazaa delili olarak kabul edilmemelidir. Esas olan, farklı delillerin birbirini destekleyip desteklemediği ve eczanenin fiilen kim tarafından işletildiğine ilişkin bütüncül bir tablo ortaya koyup koymadığıdır.
| Delil / Olgu | Neyi Gösterebilir? | Tek Başına Kesin Sonuç Doğurur mu? |
|---|---|---|
| Banka kayıtları ve ödeme hareketleri | Şahsi ve ticari hesapların ilişkisi, finansmanın kaynağı | Bütün dosyayla değerlendirilir |
| Ecza deposu ödemeleri ve depo faturaları | Ödemelerin kim tarafından yapıldığı | Bütün dosyayla değerlendirilir |
| Personel beyanları | Fiilî yönetim ve talimat ilişkisi | Bütün dosyayla değerlendirilir |
| Denetim tutanakları | Eczacının görev başındaki durumu | Bütün dosyayla değerlendirilir |
| Kira ve mülkiyet kayıtları | Eczane yeri ve ekonomik ilişki | Bütün dosyayla değerlendirilir |
Kamera kayıtları bakımından da aynı yaklaşım geçerlidir. Bir görüntü kaydı eczacının belirli bir anda eczanede bulunup bulunmadığına ilişkin bilgi verebilir; ancak eczanenin kim tarafından işletildiğini tek başına ortaya koymaz ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.
Danıştay Kararları Işığında Muvazaalı Eczane İspatı
Danıştay 10. Dairesinin E.2020/5613, K.2021/2267 sayılı ve 17.05.2021 tarihli kararı, faaliyetteki eczanenin muvazaalı işletildiği gerekçesiyle ruhsatın iptali ve beş yıl eczane açma yasağı uygulanması işlemine ilişkindir. İlk derece mahkemesi; muvazaanın hukuken geçerli ve yeterli somut belgelerle ortaya konulamadığını, muvazaa raporundaki tespitlerin gerektiği şekilde tutanaklaştırılmadığını ve iddiaların objektif bilgi ve belgelerle yeterince kanıtlanmadığını değerlendirerek işlemi iptal etmiş, Danıştay 10. Daire bu sonucu onamıştır. Danıştay 10. Dairesinin E.2021/426, K.2023/1404 sayılı kararında ise ifade, duyum ve kanaate dayalı tespitlerin eczacı ile kalfa arasındaki muvazaa ilişkisini kanıtlamaya yeterli bulunmadığı değerlendirilmiş; Anayasanın 48 ve 49. maddeleri kapsamındaki çalışma hakkını sınırlayan işlemin somut bilgi, belge ve tespitlere dayanması gerektiği vurgulanmıştır.
Bu iki karar muvazaalı eczane ispatı bakımından ortak bir yargısal ölçüte işaret etmektedir: soyut kanaat, duyum veya tekil tespitler yerine somut ve denetlenebilir bilgi ile belgeler aranır. Sadece eczacının belirli zamanlarda eczanede bulunmadığının tespit edilmesi, dosyanın diğer unsurlarından bağımsız biçimde her durumda muvazaanın kanıtlandığı anlamına gelmez; fiilî işletme ilişkisini ortaya koyan olguların birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bununla birlikte hiçbir emsal karar sonraki uyuşmazlığı otomatik olarak belirlemez; kararların uygulanabilirliği somut olay, delil yapısı ve mevzuat dönemi bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Muvazaa Tespitinin Eczane Ruhsatına Etkisi Nedir?
Muvazaa tespitinin ruhsata ilişkin temel sonucu 6197 sayılı Kanunun 6. maddesinde düzenlenmiştir. Muvazaalı olarak eczane açıldığının tespiti hâlinde ruhsatname iptal edilir ve eczacı beş yıl süreyle eczane açamaz; muvazaanın eczacılar arasında yapılmış olması hâlinde yasak ilgili eczacılar hakkında uygulanır. Böylece ruhsatın iptali ile beş yıllık eczane açma yasağı aynı olaydan doğsa da hukuken ayrı sonuçlar olarak değerlendirilmelidir.
Beş yıllık yasak, bütün eczane ruhsatı iptallerinin doğal ve otomatik sonucu değildir; Kanunun doğrudan muvazaaya bağladığı özel bir yaptırımdır. Muvazaa tespitinin ayrıca sosyal güvenlik mevzuatı veya eczane-SGK sözleşmesi kapsamında farklı sözleşmesel sonuçları gündeme getirmesi mümkün olabilir. Bu sonuçlar ayrı bir hukuki rejime tabi olduğundan, SGK cezai şartı, sözleşme feshi veya geri ödeme uyuşmazlıkları bu sayfanın owner kapsamına taşınmamalıdır.
Muvazaalı Eczane Ruhsat İptali Davası
İl Sağlık Müdürlüğü tarafından muvazaa nedeniyle eczane ruhsatının iptal edilmesi veya yeni başvuru yapılan bir eczaneye muvazaa gerekçesiyle ruhsat verilmemesi, idari yargıda denetlenebilen işlemlerdir. Her iki işlem de kanunla yetkilendirilmiş kamu makamları tarafından tek yanlı biçimde tesis edildiğinden idari işlem niteliğindedir ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa iptal davasına konu edilebilir. Bu uyuşmazlıklarda dava konusu işlemin hangi makam tarafından ve hangi hukuki sebebe dayanılarak tesis edildiğinin işlem dosyasından açıkça belirlenmesi gerekir.
İptal davasında işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka uygunluğu incelenir; muvazaa uyuşmazlıklarında tartışma çoğunlukla işlemin sebep unsurunda yoğunlaşır. Bunun yanında Yönergede öngörülen sürelerin işletilip işletilmediği, eczacı odası raporunun usulüne uygun hazırlanıp hazırlanmadığı, İl Sağlık Müdürlüğü değerlendirmesinin somut bilgi ve belgelerle gerekçelendirilip gerekçelendirilmediği ve Muvazaa Değerlendirme Komisyonunun doğru şekilde oluşturulup karar alıp almadığı da önem taşır. İdari yargı uyuşmazlıklarının genel hukuki çerçevesi için idari dava avukatı başlıklı içerik incelenebilir.
Muvazaalı Eczane Ruhsat İptal Davasında Yürütme Durdurma Talebi
Muvazaalı eczane işlemine karşı açılan iptal davasında yürütmenin durdurulması talep edilebilir; ancak iptal davasının açılması tek başına dava konusu idari işlemin yürütmesini durdurmaz. Yürütmenin durdurulmasının ayrıca istenmesi ve İdari Yargılama Usulü Kanununun 27. maddesinde öngörülen koşulların somutlaştırılması gerekir. Bu kapsamda işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması koşullarının birlikte bulunması aranır.
Ruhsatın iptali veya ruhsat verilmemesi sonucunda ortaya çıkan etkiler, telafisi güç zarar koşulu bakımından dosyanın özelliklerine göre ileri sürülebilir; ancak yürütmenin durdurulması otomatik bir sonuç değildir. İdare mahkemesince verilen yürütmenin durdurulması kararına karşı, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Talebin genel şartları için idare hukukunda yürütmenin durdurulması başlıklı içerik incelenebilir. Muvazaa tespitinin ruhsat, kapatma, meslek disiplini ve diğer eczane uyuşmazlıkları arasındaki yeri için eczane hukuku ve eczane davaları ana rehberindeki genel sınıflandırma incelenebilir.
Muvazaalı Eczane Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Muvazaa değerlendirmesine dayanan ruhsat iptali veya ruhsat verilmemesi işlemi tek yanlı idari işlem niteliğinde olduğundan görevli yargı kolu idari yargı, görevli mahkeme ise kural olarak idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme otomatik biçimde eczanenin bulunduğu yer mahkemesi olarak kabul edilmemeli; özel bir yetki kuralı bulunmadığı hâllerde dava konusu idari işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer esas alınmalıdır. Ruhsat iptali işlemlerinde eczanenin bulunduğu il ile işlemi tesis eden İl Sağlık Müdürlüğünün bulunduğu il çoğu kez aynı olsa da bu durum genel kuralın yerine geçmez.
Davalı idarenin doğru belirlenmesi de aynı incelemenin parçasıdır. Muvazaa değerlendirmesine dayanan işlemi hangi merciin tesis ettiği, işlem yazısındaki imza, makam ve karar bilgisi üzerinden tespit edilmelidir. Görev, yetki ve husumet konularının somut işlem üzerinden değerlendirilmesi, uyuşmazlığın esasına geçilmeden önce usul sorunlarının doğru kurulması bakımından önemlidir.
Muvazaalı Eczane İşlemine Karşı Dava Açma Süresi
Muvazaalı eczane işlemine karşı dava açma süresi bakımından öncelikle işlemin niteliği ve yazılı bildirim tarihi belirlenmelidir. Özel bir dava açma süresi öngörülmemişse, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi uyarınca idare mahkemelerinde genel dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren kural olarak 60 gündür. Bu nedenle süre hesabında yalnız “tebliğden itibaren 60 gün” şeklindeki pratik ifadeyle yetinilmemeli; bildirimin tarihi ve özel bir süre bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
İdareye başvuru yapılması hâlinde dava süresinin nasıl etkileneceği ayrı bir usul meselesidir ve İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. maddesindeki koşullara göre değerlendirilir. İdari başvuru yapılması her durumda aynı sonucu doğurmadığından, başvurunun tarihi, içeriği ve dava süresi üzerindeki etkisi birlikte takip edilmelidir.
Altın Tavsiye
Muvazaa incelemesinde yalnız eczacının eczanede bulunup bulunmadığına değil; finansman, kira, ecza deposu ödemeleri, banka hareketleri, personel ilişkileri ve fiilî yönetime ilişkin olguların bütününe bakılabilir. Her tespitin hangi somut bilgi ve belgeye dayandığı ayrı ayrı incelenmelidir.
Hukuki Bilgilendirme
Bu içerik; 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun, Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, 19.09.2023 tarihinde yürürlüğe giren Muvazaa Değerlendirme Komisyonunun Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönerge, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ve metinde künyeleri belirtilen Danıştay kararları dikkate alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayda uygulanacak hükümler, işlemin niteliği, bildirim tarihi ve dosyadaki bilgi ile belgeler ayrıca değerlendirilmelidir.
Güncelleme Tarihi: 31.08.2026
Yazan: Av. Emre Asan
Kontrol Eden: Mil Hukuk & Danışmanlık
Sıkça Sorulan Sorular
Muvazaalı eczane, eczacının sahip ve mesul müdürü olarak göründüğü eczanenin gerçekte başka bir kişi tarafından işletildiğinin değerlendirilmesi durumudur. Eczacılık mevzuatında esas olan yalnız ruhsatta kimin adının bulunduğu değil, eczanenin fiilen kim tarafından işletildiğidir.
Muvazaa tespiti tek bir olguya değil; somut, objektif ve denetlenebilir bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesine dayanmalıdır. Banka hareketleri, ecza deposu ödemeleri, personel beyanları, denetim tutanakları, kira ilişkileri ve fiilî yönetim gibi unsurlar dosyanın bütünü içerisinde incelenebilir.
Eczacının belirli bir denetimde görevi başında bulunmaması tek başına kesin muvazaa sonucunu doğurmaz. Güncel düzenlemede belirli şartlarda tekrarlanan yokluk tespitleri karine oluşturabilse de karinenin diğer bilgi ve belgelerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Komisyon beş üyeden oluşur. İl sağlık müdürü veya görevlendireceği yetkilinin başkanlığında, İl Sağlık Müdürlüğünden iki kişi ve eczacı odasını temsilen iki kişi komisyonda yer alır; Komisyon tam sayı ile toplanır ve oy çokluğu ile karar verir.
Açılış, nakil ve devir alma aşamasında eczacı odasına muvazaa değerlendirme raporu için 15 iş günü tanınır. Bu sürenin veya raporun tamamlanmasının ardından İl Sağlık Müdürlüğü bakımından ayrıca 15 iş günlük değerlendirme süresi öngörülmüştür.
Faaliyetteki eczanelerde eczacı odasının muvazaa değerlendirme raporunu hazırlaması için en geç 90 günlük süre bulunmaktadır. Raporun İl Sağlık Müdürlüğüne verilmesinden veya bu sürenin dolmasından sonra İl Sağlık Müdürlüğünün değerlendirme süreci 15 gündür.
Faaliyette bulunan eczanelere ilişkin incelemede Muvazaa Değerlendirme Komisyonu, dosyanın müfettiş marifetiyle incelenmek üzere Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumuna gönderilmesine karar verebilir. Güncel sistemde TİTCK’nin rolü eski Yönergedeki üst komisyon modelinden farklıdır.
Muvazaa tespitinin temel sonucu eczane ruhsatının iptal edilmesidir. 6197 sayılı Kanunun 6. maddesi kapsamında ayrıca eczacı hakkında beş yıl süreyle eczane açma yasağı uygulanır; bu yaptırım bütün ruhsat iptallerine değil, muvazaa tespitine özgüdür.
Muvazaalı ilişkinin eczacılar arasında kurulması hâlinde beş yıllık eczane açma yasağı ilgili eczacılar bakımından uygulanabilir. Bu nedenle yaptırım yalnız ruhsat sahibi görünen eczacının durumu üzerinden değerlendirilmez.
Muvazaa nedeniyle ruhsatın iptal edilmesi veya ruhsat verilmemesi idari işlem niteliğindedir. Bu işleme karşı idare mahkemesinde iptal davası açılarak işlemin özellikle yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka uygunluğu denetlenebilir.
İptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Mahkemenin bu talebi kabul edebilmesi için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte bulunması gerekir.
Özel bir dava açma süresi bulunmadığı durumda, idare mahkemesinde genel dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren kural olarak 60 gündür. İdareye ayrıca başvuru yapılacaksa bunun dava süresine etkisi İYUK m.11 çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
