Eczanede satılabilecek ürünler 6197 sayılı Kanunun 28. maddesi ile Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmeliğin 42. maddesinde belirlenmiştir. Düzenleme iki grubu ayırır: münhasıran eczanede satılan ürünler ile eczanede satılmasına izin verilen ürünler.
Kısaca
- İki Grup: Mevzuat, münhasıran eczanede satılan ürünler ile eczanede satılmasına izin verilen ürünleri ayrı ayrı düzenler.
- Münhasır Grup: Beşerî ilaçlar, ruhsatlı geleneksel bitkisel tıbbi ürünler, izne tabi homeopatik tıbbi ürünler, özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları.
- İzinli Grup: Gıda takviyeleri, kozmetik ürünler, belirli veteriner tıbbi ürünler, kapsamı Kurumca belirlenen tıbbi malzemeler ve diğer sayılan ürünler.
- Fark: "Münhasıran eczanede satılır" ifadesi satış kanalını eczaneyle sınırlar; "eczanede satılabilir" ifadesi ise bunu anlatmaz.
- Veteriner: Veteriner biyolojik ürünler hariç olmak üzere veteriner tıbbi ürünleri satılabilir.
- Tıbbi Cihaz: Münhasıran sağlık meslek mensuplarınca kullanılması gereken cihazların eczanede satışı yapılamaz; istisnalar mevzuatta gösterilmiştir.
- Kozmetik: Mevzuat kozmetik ürünler ifadesini kullanır; dermokozmetik ayrı bir kanuni ürün sınıfı değildir.
- Liste Dışı: Mevzuatta belirtilenler dışındaki ürünlerin eczanede bulundurulması ve satışı denetim kılavuzunda yasak kabul edilmektedir.
Eczanede Hangi Ürünler Satılabilir?
Eczanede satılabilecek ürünler serbestçe belirlenmez; mevzuatta sayılan gruplarla sınırlıdır. 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanunun 28. maddesi ile Yönetmeliğin 42. maddesi bu çerçeveyi çizmektedir.
Düzenlemenin yapısı iki katmanlıdır. Birinci katman, satış kanalı yalnız eczane olan ürünlerdir; bunlar münhasıran eczanede satılır. İkinci katman ise eczanenin satmasına izin verilen ürünlerdir; bu ürünler başka kanallarda da satılabilir olabilir.
Bu ayrım, sayfanın bütününü belirleyen temel ayrımdır. Bir ürünün eczanede satılabilmesi ile yalnız eczanede satılabilmesi farklı hukuki sonuçlar doğurur. Eczane hukukunun bütününe ilişkin çerçeve için eczane hukuku ve eczane davaları başlıklı içerik yol gösterici olabilir.
Münhasıran Eczanede Satılan Ürünler Nelerdir?
Bu grup, satış kanalı eczaneyle sınırlandırılmış ürünlerden oluşur. Mevzuat beş kategori saymaktadır.
Birinci kategori tüm beşerî ilaçlardır. İlacın reçeteli veya reçetesiz olması bu grubu değiştirmez; reçete şartı, satışın koşuluna ilişkin ayrı bir meseledir. İkinci ve üçüncü kategoriler, Sağlık Bakanlığından ya da Kurumdan ruhsatlı geleneksel bitkisel tıbbi ürünler ile izne tabi homeopatik tıbbi ürünlerdir.
Dördüncü ve beşinci kategoriler beslenme ürünlerine ilişkindir. Enteral beslenme ürünleri dâhil özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar ile özel tıbbi amaçlı bebek mamaları bu kapsamdadır. Bu ürünlerin eczane dışındaki kanallarda satışı mevzuata aykırılık oluşturur.
Eczanede Satılmasına İzin Verilen Ürünler Nelerdir?
İkinci grup, eczanenin satabileceği ancak münhasır olmayan ürünlerden oluşur. Mevzuat bu grupta da belirli kategorileri saymıştır.
Bu kapsamda ilgili bakanlıktan izin, ruhsat veya fiyat alınarak üretilen ya da ithal edilen gıda takviyeleri; eczacılık ve ziraatta kullanılan ilaç, kimyevi madde ve diğer sağlık ürünleri; veteriner biyolojik ürünler hariç veteriner tıbbi ürünleri ile kozmetik ürünler yer alır. Bu ürünlerin her biri kendi mevzuatındaki izin ve ruhsat rejimine tabidir.
Listede ayrıca kapsamı Kurumca belirlenen tıbbi malzemeler; anne sütü veya beslenme yetersizliğinde kullanılan çocuk mamaları ve ilgili ürünler; erişkinlerin metabolizma bozukluklarında kullanılan destekleyici ürünler ile Türk Eczacıları Birliği tarafından Bakanlık onayı alınarak çıkarılan bilimsel yayınlar bulunmaktadır. Bu sayım sınırlıdır; listede yer almayan bir ürünün eczanede satılabileceği sonucu çıkarılamaz.
"Münhasıran Eczanede Satılır" ile "Eczanede Satılabilir" Arasındaki Fark
İki ifade birbirinin yerine kullanılamaz. Bu ayrım, ürün seçiminde en sık yapılan hataların kaynağı olduğu gibi denetimde ortaya çıkan tespitlerin de temelini oluşturur.
"Münhasıran eczanede satılır" ifadesi, ürünün eczane dışı satış kanallarına kapalı olduğunu anlatır. Bu grupta yer alan bir ürünün market, aktar veya benzeri bir kanalda satılması mevzuata aykırıdır.
"Eczanede satılabilir" ifadesi ise yalnız eczaneye tanınmış bir izni anlatır; ürünün başka kanallarda satılamayacağı sonucunu doğurmaz. Ayrıca bu ürünler bakımından kendi özel mevzuatları ayrıca geçerlidir; eczanede satılabilir olması, ürünün kendi izin ve ruhsat rejiminden bağımsız satılabileceği anlamına gelmez.
| Ürün Kategorisi | Münhasır mı? | Eczanede Satılabilir mi? | Özel Sınır |
|---|---|---|---|
| Beşerî ilaçlar | Evet | Evet | Reçete şartı ayrıca uygulanır |
| Geleneksel bitkisel tıbbi ürünler | Evet | Evet | Ruhsatlı olması aranır |
| Homeopatik tıbbi ürünler | Evet | Evet | Kurum iznine tabidir |
| Özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar | Evet | Evet | Enteral beslenme ürünleri dâhildir |
| Özel tıbbi amaçlı bebek mamaları | Evet | Evet | — |
| Gıda takviyeleri | Hayır | Evet | İlgili bakanlıktan izin, ruhsat veya fiyat alınması |
| Kozmetik ürünler | Hayır | Evet | Kendi mevzuatına tabidir |
| Veteriner tıbbi ürünler | Hayır | Evet | Veteriner biyolojik ürünler hariçtir |
| Tıbbi malzemeler | Hayır | Evet | Kapsam Kurumca belirlenir |
| Çocuk mamaları ve ilgili ürünler | Hayır | Evet | Anne sütü veya beslenme yetersizliği hâlleri |
Eczanede Gıda Takviyesi Satılabilir mi?
Evet, ancak koşulludur. Mevzuat, ilgili bakanlıktan izin, ruhsat veya fiyat alınarak üretilen ya da ithal edilen gıda takviyelerinin eczanede satılabileceğini düzenlemektedir.
Bu nedenle "eczane her türlü takviyeyi satabilir" biçimindeki bir anlatım doğru değildir. Ürünün hukuken gıda takviyesi statüsünde olması ve kendi mevzuatındaki izin süreçlerinden geçmiş bulunması aranır.
Ayrıca bu ürünlere ilişkin sağlık beyanı ve tanıtım konuları ayrı bir mevzuata tabidir. Bir ürünün eczanede satılabilir olması, o ürün hakkında serbestçe sağlık beyanında bulunulabileceği anlamına gelmez.
Eczanede Kozmetik ve Dermokozmetik Ürün Satılabilir mi?
Kozmetik ürünler eczanede satılabilir. Mevzuat bu grubu, eczanede satılmasına izin verilen ürünler arasında saymıştır.
Terminoloji bakımından bir netleştirme gerekir. Kanun ve Yönetmelik "kozmetik ürünler" ifadesini kullanmakta olup, uygulamada yaygın biçimde kullanılan dermokozmetik ifadesi ayrı bir kanuni ürün sınıfına karşılık gelmez. Bu ifade ticari ve tanıtımsal bir adlandırmadır.
Bu nedenle bir ürünün eczanede satılabilirliği, taşıdığı ticari adlandırmaya göre değil kozmetik mevzuatındaki statüsüne göre belirlenir. Ürünün kendi mevzuatındaki bildirim ve uygunluk şartları ayrıca geçerlidir.
Eczanede Veteriner Tıbbi Ürün Satılabilir mi?
Evet, ancak bir istisna ile. Mevzuat, veteriner biyolojik ürünler hariç olmak üzere veteriner tıbbi ürünlerinin eczanede satılabileceğini düzenlemektedir.
Bu ayrım açıkça yapılmıştır ve genişletilemez. Veteriner biyolojik ürünler bu iznin dışında tutulduğundan, bunların eczanede satışı mevzuata aykırılık oluşturur.
Bu nedenle "veteriner ilacı olan her ürün eczanede satılabilir" biçimindeki bir anlatım yerinde değildir. Somut üründe belirleyici olan, ürünün veteriner biyolojik ürün statüsünde olup olmadığıdır.
Eczaneler Medikal Ürün ve Tıbbi Cihaz Satabilir mi?
Bu konuda önemli bir sınır bulunmaktadır. Cihazın niteliğine bağlı bu sınır nedeniyle eczanenin bütün medikal ürünleri satabileceği söylenemez.
Serbest Eczane Denetim Kılavuzu ile tıbbi cihaz mevzuatı bakımından temel kural şudur: münhasıran sağlık meslek mensupları tarafından kullanılması veya uygulanması gereken cihazların eczanede satışı yapılamaz. Bu sınır, cihazın kullanım niteliğinden kaynaklanır.
İstisnalar da gösterilmiştir. Farmasötik formda piyasaya arz edilen tıbbi cihazlar ile beşerî tıbbi ürünlerin uygulanmasında kullanılan cihazlar bu sınırın dışındadır. Bunların dışında kalan cihazlar ise ilgili düzenlemeler çerçevesinde eczanede satılabilir; kapsam Kurum duyurularıyla belirlenebilir.
Bebek Mamaları ve Özel Beslenme Ürünleri
Bu alanda iki grup birbirinden ayrılmalıdır. Ayrım doğrudan münhasırlık sonucunu değiştirdiğinden, ürünün hangi gruba girdiği baştan belirlenmelidir.
Özel tıbbi amaçlı bebek mamaları ile enteral beslenme ürünleri dâhil özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar, münhasıran eczanede satılan ürünler arasındadır. Bu ürünlerin eczane dışı kanallarda satışı mevzuata aykırıdır.
Buna karşılık anne sütü veya beslenme yetersizliğinde kullanılan çocuk mamaları ile ilgili ürünler, eczanede satılmasına izin verilen grup içinde yer alır. Erişkinlerin metabolizma bozukluklarında kullanılan destekleyici ürünler de aynı gruptadır. Bu nedenle her mamanın aynı rejime tabi olduğu düşünülmemelidir.
Eczanede Liste Dışı Ürün Satılırsa Ne Olur?
Serbest Eczane Denetim Kılavuzu, mevzuatta belirtilenlerin dışındaki ürünlerin eczanede bulundurulmasını ve satışını yasak kabul etmektedir. Bu nedenle liste dışı ürün bulundurulması denetimde tespit konusu olabilir.
Bununla birlikte tek bir "liste dışı ürün eşittir şu kadar ceza" formülü bulunmaz. Uygulanacak sonuç, ürünün niteliğine ve isnat edilen fiile göre belirlenir; 6197 sayılı Kanun hükümleri, ürünün kendi mevzuatı ya da denetim ve ihtar süreci gündeme gelebilir.
Bu nedenle bir tespitle karşılaşıldığında ilk yapılacak iş, hangi ürünün hangi hükme dayanılarak liste dışı sayıldığını belirlemektir. Zorunlu bulundurma yükümlülüğü ise bunun tersi bir konudur ve ayrı bir rejime tabidir; bu husus için eczanelerde bulundurulması zorunlu ilaçlar başlıklı içerik incelenebilir.
Eczanede Satılabilen Ürünler İnternetten Satılabilir mi?
Hayır; en azından belirli gruplar bakımından bu açıkça yasaklanmıştır. Yönetmeliğin 43. maddesi, ilaçlar ile 42. maddenin birinci fıkrasında sayılan münhasır ürünlerin internet veya başka elektronik ortamda satışını yasaklamaktadır.
Bu yasağın kapsamı, eczanede satılabilen her ürüne otomatik olarak genişletilemez. Hüküm açıkça birinci fıkradaki ürünlere gönderme yaptığından, izinli grup bakımından değerlendirme ürünün kendi mevzuatına göre yapılır. İnternet satış yasağının ayrıntısı ile yaptırım ve erişim engelleme rejimi için internetten ilaç satmanın cezası başlıklı içerik incelenebilir.
Sonuç
Eczanede satılabilecek ürünler, 6197 sayılı Kanunun 28. maddesi ile Yönetmeliğin 42. maddesinde iki grup hâlinde belirlenmiştir. Birinci grup münhasıran eczanede satılan ürünlerden, ikinci grup ise eczanede satılmasına izin verilen ürünlerden oluşur.
Münhasır grupta beşerî ilaçlar, ruhsatlı geleneksel bitkisel tıbbi ürünler, izne tabi homeopatik tıbbi ürünler, özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları yer alır. İzinli grupta ise gıda takviyeleri, kozmetik ürünler, veteriner biyolojik ürünler hariç veteriner tıbbi ürünleri, kapsamı Kurumca belirlenen tıbbi malzemeler ve diğer sayılan ürünler bulunur.
İki grup arasındaki fark, satış kanalının eczaneyle sınırlı olup olmamasıdır. Tıbbi cihazlarda münhasıran sağlık meslek mensuplarınca kullanılması gereken ürünler bakımından ayrı bir sınır bulunmakta; mevzuatta sayılanların dışındaki ürünlerin eczanede bulundurulması ve satışı ise denetim kılavuzunda yasak kabul edilmektedir.
Altın Tavsiye
Rafınıza yeni bir ürün almadan önce iki soruyu ayrı ayrı sorun: bu ürün mevzuatta sayılan gruplardan birine giriyor mu ve giriyorsa münhasır grupta mı yoksa izinli grupta mı yer alıyor? İzinli grupta olması ürünün kendi mevzuatındaki izin, ruhsat veya bildirim şartlarını ortadan kaldırmaz; tedarikçiden bu belgeleri isteyin ve dosyalayın. Tıbbi cihazlarda ise ürünün münhasıran sağlık meslek mensuplarınca kullanılması gereken bir cihaz olup olmadığını mutlaka kontrol edin. Denetimde liste dışı ürün tespiti yapılırsa, hangi ürünün hangi hükme dayanılarak liste dışı sayıldığını tutanağa yazdırın.
Hukuki Bilgilendirme
Bu içerik; 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanunun 28. maddesi, Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmeliğin 42 ve 43. maddeleri ile Serbest Eczane Denetim Kılavuzu dikkate alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Ürün grupları ve kapsam Kurum düzenlemeleriyle güncellenebildiğinden, somut bir ürünün eczanede satılabilirliği ile o ürünün kendi mevzuatındaki izin ve ruhsat şartları ayrıca kontrol edilmelidir.
Güncelleme Tarihi: 04.09.2026
Yazan: Av. Bilgehan Utku
Kontrol Eden: Mil Hukuk & Danışmanlık
Sıkça Sorulan Sorular
Eczanede satılabilecek ürünler 6197 sayılı Kanunun 28. maddesi ile Yönetmelik m.42’de iki gruba ayrılır. İlk grup yalnız eczanede satılan beşerî ilaçlar ve belirli tıbbi/beslenme ürünleridir. İkinci grup ise gıda takviyeleri, kozmetikler, belirli veteriner tıbbi ürünler, tıbbi malzemeler ve mevzuatta sayılan diğer ürünlerden oluşur.
Tüm beşerî ilaçlar, ruhsatlı geleneksel bitkisel tıbbi ürünler, izne tabi homeopatik tıbbi ürünler, enteral beslenme ürünleri dâhil özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları münhasıran eczanede satılan gruptadır. “Münhasıran” ifadesi satış kanalını eczaneyle sınırlar ve eczane dışı satışı hukuken yasaklar.
Beşerî ilacın reçeteli veya reçetesiz olması, ürünün münhasıran eczanede satılan ürün niteliğini değiştirmez. Reçete zorunluluğu satışın hangi belgeyle yapılacağını belirleyen ayrı bir koşuldur. Reçetesiz satılabilen bir beşerî ilacın market, internet sitesi veya başka perakende kanalında satılabileceği sonucu buradan çıkarılamaz.
Mevzuata uygun gıda takviyeleri eczanede satılabilir. Ancak “eczane her türlü takviyeyi satabilir” şeklinde sınırsız bir sonuç yoktur. Ürünün kendi özel mevzuatına uygun biçimde izin, ruhsat veya gerekli idari süreçlerden geçmiş olması gerekir. Ayrıca ürünün eczanede satılabilmesi, sağlık beyanı veya tanıtımının serbest olduğu anlamına gelmez.
Ürünün gerçekten mevzuata uygun bir gıda takviyesi statüsünde olması ve ilgili izin/ruhsat süreçlerini karşılaması gerekir. Kaynağı, içeriği veya hukuki statüsü belirsiz bir ürünü yalnız “takviye” etiketi taşıdığı için eczanede satmak güvenli değildir. Tedarikçiden ürünün statüsünü ve mevzuata uygunluğunu gösteren belgelerin temin edilmesi önem taşır.
Evet. Kozmetik ürünler Yönetmelikte eczanede satılmasına izin verilen ürün grupları arasında yer almaktadır. Bununla birlikte kozmetik ürünün kendi mevzuatındaki bildirim, güvenlilik ve etiket şartları ayrıca geçerlidir. Eczanenin bir ürünü satabilmesi, ürünün kozmetik mevzuatına aykırı biçimde piyasaya arz edilebileceği veya serbest sağlık beyanı yapılabileceği anlamına gelmez.
6197 sayılı Kanun ve Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik “kozmetik ürünler” ifadesini kullanır. “Dermokozmetik” uygulamada ve ticari iletişimde yaygın bir adlandırma olsa da mevzuatta bağımsız bir kanuni ürün kategorisi oluşturmaz. Bu nedenle bir ürünün satılabilirliği ticari adına değil, kozmetik mevzuatındaki gerçek hukuki statüsüne göre belirlenmelidir.
Veteriner biyolojik ürünler hariç olmak üzere veteriner tıbbi ürünlerinin eczanede satılmasına izin verilmektedir. Burada ürünün gerçek mevzuat statüsü önemlidir. “Veteriner ilacı” şeklindeki genel tanım yeterli değildir; ürün veteriner biyolojik ürün niteliğindeyse bu izin kapsamında değildir. Ürünün ruhsat ve sınıflandırma bilgileri satış öncesinde kontrol edilmelidir.
Genel izin kapsamına girmez. Mevzuat, veteriner tıbbi ürünlerinin eczanede satılabileceğini düzenlerken veteriner biyolojik ürünleri açıkça hariç tutmuştur. Bu nedenle bütün veteriner ürünlerini aynı kategoriye koymak doğru değildir. Somut ürünün biyolojik ürün statüsü taşıyıp taşımadığı ruhsat ve ürün bilgileri üzerinden belirlenmelidir.
Eczane medikal ürün veya tıbbi cihaz satabilir mi?
Belirli tıbbi malzeme ve cihazlar eczanede satılabilir; ancak bütün medikal ürünler için sınırsız bir izin yoktur. Münhasıran sağlık meslek mensupları tarafından kullanılması veya uygulanması gereken cihazların eczanede satışı kural olarak yapılamaz. Farmasötik formdaki cihazlar ve beşerî tıbbi ürünlerin uygulanmasında kullanılan bazı cihazlar bakımından ise mevzuatta istisnalar bulunmaktadır.
Serbest Eczane Denetim Kılavuzu, mevzuatta belirtilenler dışındaki ürünlerin eczanede bulundurulması ve satışını yasak kabul eder. Ancak her liste dışı ürün için tek bir sabit yaptırım formülü yoktur. Ürünün niteliğine göre 6197 sayılı Kanun, ürünün kendi özel mevzuatı veya denetim ve ihtar hükümleri gündeme gelebilir.
Özellikle ilaçlar ile Yönetmelik m.42/1’deki münhasıran eczanede satılan ürünlerin internet veya başka elektronik ortamda satışı m.43 uyarınca yasaktır. Buna karşılık m.42/2’de yalnız eczanede satılmasına izin verilen tüm ürünleri otomatik olarak aynı internet yasağına sokmak doğru değildir; her ürünün özel mevzuatı ayrıca incelenmelidir.
