Keyfi Performans Notu İle Sözleşme Feshi Hukuka Aykırı

Kamu personelinin kaderini belirleyen “performans değerlendirmeleri”, uzun yıllardır idarenin en tartışmalı araçlarından biri. Özellikle aday öğretmenler ve sözleşmeli kamu görevlileri, çoğu zaman somut gerekçeler olmadan verilen düşük puanlar nedeniyle görevlerinden uzaklaştırılabiliyor.

Danıştay 12. Dairesi’nin 2025 tarihli bu emsal kararı, işte tam bu noktada idare hukukunda önemli bir kırılma yaratıyor:

Performans değerlendirmesi, kanaate değil; somut delile dayanmak zorundadır.

Bu yazıda;
önce Danıştay kararının ne söylediğini,
sonra aday öğretmenler ve kamu personeli açısından ne anlama geldiğini,
devamında ise idari işlemin iptali davasına ilişkin temel ve pratik bilgileri tüm yönleriyle ele alacağız.

Performans Değerlendirmesi Nedir? İdare Hukukundaki Yeri

Performans değerlendirmesi; kamu görevlilerinin mesleki yeterliliğinin, görevlerini yerine getirip getirmediğinin ve kamu hizmetine uygunluğunun ölçülmesi amacıyla kullanılan idari bir araçtır.

Ancak idare hukukunda hiçbir değerlendirme sınırsız değildir.

 Performans puanları:

• Keyfi olamaz
• Soyut kanaatlere dayanamaz
• Denetlenebilir olmak zorundadır

Aksi hâlde yapılan işlem, idari işlem niteliğini kaybeder ve yargı denetimine açık hâle gelir.

Aday Memurluk ve Sözleşmeli Statüde Performans Değerlendirmesi

Kamu hukukunda adaylık süreci, kişinin devlet memurluğuna sadakatini ve liyakatini ölçme evresidir. Ancak bu süreç, idareye sınırsız bir takdir yetkisi tanımaz. Özellikle aday öğretmenler ve 4/B statüsündeki sözleşmeli personel için düzenlenen performans formları, somut bilgi ve belgelerle desteklenmek zorundadır.

Uygulamada en sık karşılaştığımız hata, amirlerin kişisel husumet veya sübjektif yargılarla "yetersiz" notu vermesidir. Oysa hukuk devletinde bir kamu görevlisinin ekmeğiyle oynanması, ancak disiplin aykırılığı veya somut başarısızlığın kanıtlanmasıyla mümkündür. 7315 sayılı Kanun kapsamında yapılan güvenlik soruşturmalarının ötesinde, performans notu tamamen görev içi başarıya odaklanmalıdır.

Danıştay yerleşik içtihatlarında, performans değerlendirme formlarındaki düşük notların gerekçelendirilmemesini tek başına iptal sebebi saymaktadır. Eğer bir personel hakkında daha önce verilmiş bir disiplin cezası yoksa ve görevini aksattığına dair tutanak tutulmamışsa, düşük performans notu verilmesi hayatın olağan akışına aykırıdır.

Sözleşme Feshinde Hukuki Dayanak ve Usul Hataları

Sözleşmeli personelin sözleşmesinin feshedilebilmesi için ilgili mevzuatta belirtilen "başarı puanının eşik değerin altında kalması" şartı kağıt üzerinde yeterli görünse de, bu puanın oluşum süreci yargı denetimine tabidir. İdare, fesihten önce personeli uyarmalı ve eksikliklerini gidermesi için imkan tanımalıdır.

Uygulamada sıklıkla gördüğümüz üzere, sicil amirlerinin değişmesiyle birlikte personelin yıllardır yüksek olan notlarının aniden düşürülmesi, "yetkinin kötüye kullanılması" olarak nitelendirilir. İdare Mahkemeleri bu noktada, personelin geçmiş yıllardaki performans grafiklerini ve ödül/ceza durumunu dosya kapsamına alarak inceleme yapar.

Sözleşme feshi işlemi tesisi edilirken personelin savunmasının alınmaması veya feshin gerekçesinde somut bir fiile yer verilmemesi, işlemi usul yönünden sakatlar. Anayasa m.20 kapsamında kişisel verilerin korunması ve liyakat ilkesi, bu süreçlerin en güçlü koruma kalkanlarıdır.

Aday Öğretmenlerin Performans Notu Nasıl Verilir?

Aday öğretmenlerin performansı; mevzuat gereği çok sayıda mesleki ölçüte göre değerlendirilir.
Bu ölçütler genellikle;

• Ders hazırlığı
• Öğrenciyle iletişim
• Mesleki etik
• Görev bilinci
• Sorumluluk alma

gibi somut ve gözlemlenebilir kriterlere dayanır.

Ancak burada kritik nokta şudur:
Her ölçütün ayrı ayrı gerekçelendirilmesi gerekir.

Danıştay’a göre:

“Hangi ölçüte neden düşük puan verildiği açıkça ortaya konulmadan yapılan değerlendirme hukuka aykırıdır.”

Danıştay 12. Daire Kararı Ne Diyor? (2025 Emsal)

Danıştay 12. Dairesi, aday öğretmen hakkında verilen “başarısız” performans notunu şu gerekçelerle hukuka aykırı bulmuştur:

• Performans formunda 50 ayrı ölçüt bulunmasına rağmen,
• Bu ölçütlerin büyük kısmında düşük puan verilmesine karşın,
• Hangi ölçütün hangi somut olaya dayandığı açıklanmamıştır.
• Öğrenci ifadeleri alınmamış, gerekli inceleme yapılmamıştır.

Sonuç:
Objektif kriter + somut delil yoksa, performans notu geçersizdir.

Sağlık Durumu Performans Değerlendirmesinde Dikkate Alınır mı?

Bu kararın en dikkat çekici yönlerinden biri de şudur:

Davacının, performans değerlendirmesinin yapıldığı dönemde depresyon tanısıyla tedavi gördüğü, resmi sağlık raporlarıyla sabittir.

Danıştay ve Bölge İdare Mahkemesi şu noktaya özellikle vurgu yapmıştır:

“Sağlık durumu göz ardı edilerek yapılan değerlendirme, hakkaniyet ve hukuka aykırıdır.”

Bu yönüyle karar, sağlık mazereti olan kamu personeli için de emsal niteliğindedir.

Keyfi Performans Notu İdari İşlem midir?

Evet.
Performans notu;

• Tek taraflıdır
• İdare tarafından tesis edilir
• Hukuki sonuç doğurur

Bu nedenle idari işlem niteliğindedir.

Ve her idari işlem gibi:

• Yetki
• Şekil
• Sebep
• Konu
• Amaç

unsurları yönünden yargı denetimine tabidir.

Keyfi Performans Notuna Karşı İtiraz Süreçleri ve Tablo

Performans notu tebliğ edildiği anda dava açma süresi başlar. Ancak idareye yapılacak bir "işlemin geri alınması" başvurusu, dava açma süresini durdurabilir. Aşağıdaki tabloda süreçlerin kritik süreleri yer almaktadır: