Bekçilerin Görevleri ve Dava Açma Hakları

Bekçilerin Görevleri ve Dava Açma Hakları

Bekçilerin görevleri ve dava açma hakları aslında yeni kanuni düzenleme ile daha da görünür hale gelmiştir. 11/6/2020 kabul ve 18 Haziran 2020 yürürlük tarihli 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu ile 14/7/1966 tarihli ve 772 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır. Buna göre daha belirgin düzenlemeler getirilmiş olmakla birlikte çarşı ve mahalle bekçilerinin görevleri ve yetkileri kanun tarafından açık bir şekilde belirtilmiştir. 

Öncelikli olarak belirtmek gerekir ki artık bekçiler sadece Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde görev yapmayacak yeni kanun ile jandarma teşkilatları bünyesinde silahlı bir kolluk olarak da istihdam edilebilecektir. Görüleceği üzere çarşı ve mahallle bekçileri jandarma teşkilatı içerisinde de kadro edinebilecektir. Bu bakımdan emniyet ve jandarma teşkilatlarında istihdam edilen çarşı ve mahalle bekçilerinin amirleri meslek hiyerarşileri içinde tespit edilecektir.

Çarşı ve Mahalle Bekçilerinde Aranacak Şartlar

Çarşı ve mahalle bekçisi olarak istihdam edileceklerde; 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde sayılan genel şartlar ile İçişleri Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenen eğitim, yaş, sağlık ve fiziki yeterlilik gibi özel şartlar aranmaktadır. 

Sınavlarda başarılı olan, görevini yapmaya engel olabilecek bir hastalık veya engeli bulunmadığı sağlık kurulu raporu ile tespit edilmiş bulunan çarşı ve mahalle bekçileri emniyet veya jandarma teşkilatlarına İçişleri Bakanının onayı ile aday memur olarak atanırlar.

Çarşı ve mahalle bekçilerinin adaylık süresi bir yıldan az iki yıldan fazla olamaz. Adaylık süresi içerisinde en az üç ay süreyle temel ve hazırlayıcı eğitimler verilir. Anlaşılacağı üzere aday memur sıfatında olan çarşı ve mahalle bekçileri adaylık süreleri içerisinde en az üç ay temel ve hazırlayıcı eğitime tabi tutulacak ve burada kendilerine çarşı ve mahalle bekçiliği anlayışı ve bilgisi kazandırılacaktır.

Adaylık Süresi İçerisinde Meydana Gelen Olumsuzluklar

Adaylık süresi içinde temel ve hazırlayıcı eğitim devrelerinin her birinde başarısız olanlarla hâl ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayacak durumları, göreve devamsızlıkları tespit edilenlerin, aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almış olanların memuriyetle ilişikleri İçişleri Bakanının onayı ile kesilir.

Çarşı ve Mahalle Bekçilerinin Görevleri

Görevli oldukları mülki sınırlar içerisinde halkın istirahat, sağlık ve selametini sağlamak,

Yolda hastalanan, kazaya uğrayan, düşüp kalan ve genel durumu itibarıyla yardıma muhtaç olanlara yardım etmek,

Yardıma ihtiyaç duyduğu değerlendirilen, şiddet mağduru veya şiddete ya da istismara uğrama riski taşıyan kadın ve çocukları, kimsesizleri, engellileri ve acizleri en yakın genel kolluk birimlerine teslim etmek,

Bir semt, yer, yol veya sokak sormak için başvuranlara gerekli bilgiyi vermek,

Doğum, ölüm, hastalık, kaza, yangın veya afet gibi önemli ve acele hâller sebebiyle, yapılacak yardım isteklerinden gücü dâhilinde olanları öncelikle yerine getirmek,

Büyük tehlike arz eden yangın ve su baskını gibi afetlerde mahalle sakinlerini derhal uyarmak,

Toplum sağlığını ve güvenliğini tehdit eden bir hayvana rastlanıldığında verebileceği zararları engellemek için kişileri alandan uzaklaştırmak, ilgili genel kolluk ve belediyeyi durumdan haberdar etmek,

Görev saatleri içinde görevlendirildikleri bölgede devriye hizmeti yürütmek,

Görev bölgeleri içinde bulunan konut, iş yeri ve araçlar gibi malların korunmasında sahipleri tarafından noksan alınan tedbirleri tamamlattırmak,

Görev saatleri içerisinde vâkıf oldukları şüpheli durum veya kişileri bağlı bulundukları genel kolluk birimlerine bildirmek,

Kamu düzenini bozacak mahiyetteki gösteri, yürüyüş ve karışıklıkların önlenmesi amacıyla genel kolluk kuvvetleri gelinceye kadar önleyici tedbirleri almak,

Görev bölgeleri içinde uyuşturucu madde imal edildiği, satıldığı veya kullanıldığından, kumar oynandığından ya da fuhuş yapıldığından şüphe edilen yerleri bağlı bulundukları genel kolluk birimlerine bildirmek,

Kişilerin can, mal ve ırzına yönelik saldırı ve tehditleri önlemek ve genel kolluk kuvvetleri gelinceye kadar gerekli tedbirleri almak,

Mahalle sakinlerini etkileyen elektrik, su, doğalgaz, kanalizasyon gibi arızaları, bağlı bulunduğu genel kolluk birimleri ile ilgili kurum ve kuruluşlara bildirmek ve görevli ekipler gelinceye kadar gerekli önleyici tedbirleri almak,

Halkın sükun ve istirahatini bozanları ve başkalarını rahatsız edenleri engellemek,

Sokak, geçit ve meydanları tıkayarak trafiğe mâni olan taşıtların ve diğer engellerin kaldırılmasını sağlamak ve gerektiğinde bağlı bulunduğu genel kolluk birimlerine bildirmek,

Yangın, deprem, su baskını gibi afet ve tehlikelerde genel kolluğu bilgilendirmek ve görevli ekipler gelinceye kadar gerekli önleyici tedbirleri almaktır.

Ayrıca çarşı ve mahalle bekçisinin adli görev ve yetkilieri de bulunmakta olup buna göre;

Şüphelileri yakalamak,

Yakaladıkları şüphelilerin kendilerine veya başkalarına zarar vermelerini engelleyici tedbirleri almak,

Suç delillerinin kaybolmaması veya bozulmaması için gerekli muhafaza tedbirlerini almak,

Varsa olayın tanıklarının kimlik ve adres bilgilerini tespit ederek genel kolluk birimlerine bildirmek ile görevli ve yetkilidir.

Çarşı ve mahalle bekçileri haklarında tutuklama veya yakalama kararı çıkarılmış kimseleri gördükleri takdirde yakalamak ve bağlı bulunduğu genel kolluk kuvvetlerine teslim etmek zorundadır.

Çarşı ve mahalle bekçileri KOLLUK HİZMET VE GÖREVLERİ DIŞINDA her ne suretle olursa olsun çalıştırılamazlar.

Çarşı ve Mahalle Bekçisinin Durdurma ve Kimlik Sorma Hakkı

Çarşı ve mahalle bekçileri, görev bölgesi ve çalışma saatleri ile sınırlı olmak kaydıyla kişileri ve araçları;

Bir suç veya kabahatin işlenmesini önlemek,

Suç işlendikten sonra kaçan faillerin yakalanmasını sağlamak, işlenen suç veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek,

Hakkında yakalama emri ya da zorla getirme kararı verilmiş olan kişileri tespit etmek,

Kişilerin hayatı, vücut bütünlüğü veya mal varlığı bakımından ya da topluma yönelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi önlemek, amacıyla durdurabilir.

Durdurma yetkisinin kullanılabilmesi için makul bir sebebin bulunması gerekir. Çarşı ve mahalle bekçileri süreklilik arz edecek, fiili durum ve keyfilik oluşturacak şekilde durdurma işlemi yapamazlar.

Çarşı ve mahalle bekçisi, görevini yerine getirirken kendisinin çarşı ve mahalle bekçisi olduğunu belirleyen belgeyi gösterir. Belgeyi gösterdikten sonra, durdurduğu kişiye durdurma sebebini bildirir ve durdurma sebebine ilişkin sorular sorabilir, kimliğini veya bulundurulması gerekli diğer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilir. Çarşı ve mahalle bekçisi bu kişilere kimliğini ispatlama hususunda gerekli kolaylıkları gösterir. Çarşı ve mahalle bekçisi kimlik sorduğu kişinin belgesinin bulunmaması, açıklamada bulunmaktan kaçınması veya gerçeğe aykırı beyanda bulunması dolayısıyla ya da sair surette kimliği belirlenemeyen kişiyi bekleterek durumu derhal genel kolluk görevlilerine bildirir.Durdurma süresi, durdurma sebebine esas teşkil eden işlemin gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan makul süreden fazla olamaz. Çarşı ve Mahalle bekçisi durdurma sebebinin ortadan kalkması halinde kişilerin ve araçların ayrılmalarına izin verir.

Çarşı ve mahalle bekçisi, durdurduğu kişi üzerinde veya aracında silah ya da tehlike oluşturan diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin varlığı halinde, kendisine veya başkalarına zarar verilmesini önlemek amacına yönelik el ile dıştan kontrol dahil gerekli tedbirleri alabilir. ANCAK ÇARŞI VE MAHALLE BEKÇİSİ bu amaçla kişinin üzerindeki elbisenin çıkarılması veya aracın, dışarıdan bakıldığında içerisi görünmeyen bölümlerinin açılmasını isteyemez.

Çarşı ve Mahalle Bekçilerinin Silah Kullanma Yetkisi

Çarşı ve mahalle bekçilerinin silah kullanma yetkisi 4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanununun 16'ncı maddesinde belirtilen silah kullanma yetkisini haizdir.

Çarşı ve Mahalle Bekçileri Çalışma Saatleri

Çarşı ve mahalle bekçilerinin haftalık çalışma süresi kırk saattir. Emniyet ve asayişin gerektirdiği durumlarda haftada bir gün istirahat verilmek kaydıyla bu süre artırılabilir.

Günlük çalışma saatleri esas olarak güneşin batış saatinden doğuş saatine kadar olan zaman dilimini kapsayacak şekilde düzenlenir.

Çarşı ve mahalle bekçileri güvenlik veya kamu düzeni ile görevi etkileyen zorunluluk halleri haricinde birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen çalışma süresi ve saatleri dışında çalıştırılamaz. 

Çarşı ve Mahalle Bekçileri Disiplin İşlemleri

Çarşı ve mahalle bekçilerine disiplin hükümleri bakımından istihdam edildikleri genel kolluk kuvvetine göre emniyet ya da jandarma hizmetleri sınıfı mensuplarına uygulanan hükümler uygulanır. Bu bakımdan Çarşı ve mahalle bekçileri de bu bakımdan disiplin işlemeri gereği 7068 sayılı  GENEL KOLLUK DİSİPLİN HÜKÜMLERİ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN a tabidir. 

Çarşı ve Mahalle Bekçileri Disiplin Cezalarına İtiraz Edebilir mi

Çarşı ve mahalle bekçileri disiplin cezalarına itiraz edebilir mi sorusunun cevabı 7068 sayılı kanunun yargı denetimi başlıklı 32. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre çarşı ve mahalle bekçileri kesinleşen disiplin cezalarına karşı iptal davası açabilir. Dava açma süresi, kesinleşen cezanın çarşı ve mahalle bekçisine tebliğinden itibaren başlar ve süresi 60 gündür. Anlaşılacağı üzere çarşı ve mahalle bekçileri de disiplin cezalarına itiraz edebilir ve bu itiraz hakkı cezanın kesinleşmesine müteakip tebliğinden itibaren işleyecek 60 gün içerisinde kullanılmalıdır. Çarşı ve mahalle bekçileri disiplin cezalarına karşı davalarını idare mahkemesinde açmalıdırlar. Bu konuda tecrübeli bir idare avukatından, idari dava avukatından yardım alınmasını tavsiye ederiz. Nitekim idare hukuku ve disiplin hukuku alanında uzmanlaşmak tecrübeyi gerektirmekte olup davalarda gerekçeli savunmaların yapılması son derece elzemdir.

Mil Hukuk ve Danışmanlık