Meslekten Çıkarma Cezasının İncelenmesi

Meslekten Çıkarma Cezasının İncelenmesi

Meslekten Çıkarma Cezasının İncelenmesi

Meslekten Çıkarma Cezalarında Şekil Unsuru

Meslekten çıkarma cezaları devlet memurlarının, Türk Silahlı Kuvvetleri ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünde çalışan personelin; polis memuru, uzman erbaş, uzman çavuş, jandarma uzman çavuş, astsubay, subay vb kişilerin karşılaşabileceği cezalar içerisinde yer almaktadır. 657 sayılı Devlet Memurları kanununa tabi olan devlet memurları bu kanun gereğince yapılacak soruşturmalar neticesinde meslekten çıkartılmakta iken polis memurları ve Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde çalışan jandarma uzman çavuş, jandarma astsubay, jandarma subaylar 7068 sayılı kanun gereğince yapılacak soruşturma ve kararlar neticesinde meslekten çıkartılabilmektedir. Karar Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve Hava Kuvvetleri Komutanlığında çalışan uzman erbaşlar, astsubay ve subaylar ise 6413 Sayılı disiplin kanunu hükümleri gereği Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası ile tecziye edilebilmektedirler. 

Meslekten çıkarma cezası ağır bir yaptırımdır ve kişinin kendisini etkilediği gibi buna paralel olarak ailesini ve sosyal çevresini de etkilemektedir. Hatta işsiz kalınması ile ekonomik özgürlüğe konulmuş büyük bir sektedir. Bundan dolayıdır ki kişilerin meslekten çıkarma cezası ile tecziye edilmeden önce disiplin kurullarında iyi bir savunma yapmaları olur da kurul kararı ile meslekten çıkartıldıktan sonra da gerekçeli dilekçeler ile dava açmaları kendi yararlarına olacaktır. 

Meslekten Çıkarma Cezalarında Ceza Kararı

Meslekten çıkarma cezalarında ceza kararlarını veren makamalar, onay makamları değişiklik gösterebilmekte ve yapılacak uygulama hataları ki özellikle yetki konusunda, cezai işlemi yetki unsuru bakımından sakatlayabilecektir. Örneğin Bakan tarafından onaylanması gereken bir disiplin cezasının yetkisiz bir makam tarafından onaylanması ile o disiplin cezası hukuk aleminde hiç ortaya çıkmamış gibi işlem görecek ve açılacak iptal davası ile ortadan kaldırılabilecektir.

Meslekten Çıkarma Davalarında Hukuka Aykırılıklar

Meslekten çıkarma kararı idari bir işlem olup iptal edilmesi diğer idari işlemlerin iptalinden farklı olmayacaktır. İdari işlemlerin hukuki denetimleri idare mahkemeleri tarafından yapılmaktadır ve açılacak davalarda idari işlemin şekil, sebep, konu, maksat ve yetki unsurları bakımından hukuka aykırı olup olmadıkları ortaya çıkartılacaktır. Biraz önce değindiğimiz üzere meslekten çıkarma disiplin cezasını onaylayacak makam Bakanlık mercii olacak iken disiplin kurulu kararı ile onaylanmış ve kişi mesleğinden olmuşsa açılacak iptal davasında yetki unsuru bakımından idari işlemin hukuka aykırılığı saptanabilecek ve işlem iptal edilerek hiç doğmamış gibi önceki halini alacaktır. Meslekten çıkarma kararlarında dikkatli davranılmalı, açılacak iptal davalarında işlemin hukuki denetiminin hukuka uygun olarak yapılabilmesi için mahkemeye tüm itirazlar sunulmalıdır. 

Burada dikkat edilmesi gereken hususlardan birisi de özellikle sebep ve konu unsurlarından geçmektedir. Nitekim genellikle yapılan idari işlemler sebep ve konu unsuru bakımından diğerlerine nazaran daha çok hukuka aykırılık barındırmaktadırlar. Şimdi bu unsurları kısaca inceleyelim.

  • Meslekten Çıkarma Kararının Sebep Unsuru Bakımından İncelenmesi

Meslekten çıkarma kararlarında sebep unsuru meslekten çıkarma işlemine sebep olan kanunlardır. Unutulmamalıdır ki disiplin cezaları kanunla düzenlenmek zorundadır. Kanunsuz suç ve ceza olmaz prensibi gereği her disiplin cezası ve suçunun kanun ile düzenlenmesi şarttır. Buradan yola çıkarak meslekten çıkarma kararının sebep unsuru dayanak teşkil eden kanun hükmü olacaktır. Örneğin kişi 6413 sayılı kanuna tabi bir asker kişi diyelim. Bu kişinin silahlı kuvvetlerden çıkartılması için kanunda düzenlenmiş olan suçlardan birini işlemiş olduğunun sabit olması şarttır. Örneğin hizmete engel davanışlarda bulunmak silahlı kuvvetlerden çıkartılma sebebi olarak sayılmıştır. Ancak kişinin fiili hizmete engel davranışlarda bulunmak olarak nitelendirilebilecek bir eylem olmamasına karşın silahlı kuvvetlerden çıkarma kararı verilmiş ise işlem açık bir şekilde sebep unsuru bakımından hukuka aykırı olacaktır.

  • Meslekten Çıkarma Kararının Konu Unsuru Bakımından İncelenmesi

Meslekten çıkarma kararlarında konu unsurunu açıklamadan önce konu hakkında bilgi vermekte yarar vardır. Konu, idari işlemin yarattığı hukuki sonuçtur. Genellikle sebep ve konu unsurları birbiri içine geçmiş olduğundan çokça karıştırılmaktadır. Konu unsuru idari işlemin hukuki olarak doğması yani tabiri caiz ise sonucudur. Örneğin kişi 6413 sayılı kanunda yer alan Yasaklanmış faaliyetlere katılmak disiplin suçundan dolayı meslekten çıkartılmışsa bu husus açık bir şekilde konu unsuru bakımından hukuka aykırı olacaktır. Zira Yasaklanmış faaliyetlere katılmak disiplin suçunun cezası meslekten çıkarma değil aylıktan kesme disiplin cezasıdır. Burada disiplin cezası işleminin sebebi kişinin yasaklanmış faaliyetlere katılmak disiplin suçunu işlemesidir. Bu durumda hukuki olarak sebep unsuru gerçekleşmiş ve kişiye disiplin cezası verilmesinde sebep unsuru bakımından bir aykırılık görülmemiştir. Ancak sebebi oluşturan disiplin cezası sonucunda kişiye aylıktan kesme disiplin cezası verilmesi gerekirken silahlı kuvvetlerden çıkartılma cezası verilmesi işlemi konu unsuru bakımından sakatlayacaktır. Nitekim bahsettiğimiz gibi yasaklanmış faaliyetlerde bulunmak disiplin suçunun hukuk aleminde doğum şekli aylıktan kesme disiplin cezasını gerektirmektedir. 

  • Meslekten Çıkarma Kararının Yetki Unsuru Bakımından İncelenmesi

Meslekten çıkarma cezalarında bu cezayı verebilecek olan makamlar kanunda açık bir şekilde düzenlenmiştir. Her idari işlemin kim tarafından gerçekleştirileceği bellidir ve meslekten çıkarma cezasını onaylayacak makamın varlığına karşın yetkisiz bir kimse tarafından gerçekleştirilen işlem meslekten çıkarma işlemini açık bir şekilde yetki unsuru bakımından sakatlayacaktır. Bu durumda açılan iptal davasında yapılacak gerekçeli savunmalar ile meslekten çıkarma cezası iptal edilecek ve kişi mesleğine geri dönebilecektir.

  • Meslekten Çıkarma Kararının Amaç Unsuru Bakımından İncelenmesi

Meslekten çıkarma kararının amaç unsuru her idari işlemde olduğu gibi kamu yararı olmalıdır. Kamu yararı dışında başka bir amaç ile kişinin meslekten çıkartılması kişisel yarar ön planda tutulduğundan dolayı amaç bakımından işlemi sakatlayacaktır. Örneğin siyasi amaç güderek kişinin mesleğinden çıkartılması açık bir şekilde işlemin kamu amacı dışında gerçekleştirildiğini bizlere gösterecek ve kamu yararından ziyade kişisel saiklerin ön planda olduğunu ortaya çıkartacaktır. 

Meslekten Çıkarma Cezasında Parasal Hakların İadesi

Meslekten çıkartılan personel çıkarma kararı nedeniyle işsiz kalmakta ve ne yazık ki davayı kazanana kadar geçen süre içerisinde maaş da alamamaktadır. Bu durumda açılacak iptal davasında yoksun kalınan parasal hakların iadesi de talep edilebileceği gibi iptal davası hakkında karar verildikten sonra dava açma süresi olan 60 günlük süre içinde parasal hakların iadesi için yeni bir dava da açılabilir. Parasal hakların iadesinde kişi işlem tarihinden itibaren davanın kazanılmasından sonra göreve tekrar başlamasına kadar geçen sürelere ilişkin maaşlarını faizi ile birlikte geri alacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken husus iptal davası ile birlikte yoksun kalınan parasal hakların da iadesi talep edilecekse bunun dilekçede belirtilmesidir. Aksi durumda yoksun kalınan parasal haklar iptal davası ile birlikte talep edilmez ise mahkeme kendiliğinden parasal hakların iadesine karar veremeyecektir. Çünkü hukuk davalarında da olduğu gibi idari davalarda da hakim talep edilen sonuçla bağlıdır. Talep olmadan kendiliğinden yoksun kalınan parasal hakların iadesine karar veremez.

Meslekten Çıkarma İptal Davasında Duruşma Talebi

Meslekten çıkarma işlemi bir idari işlem olup idare mahkemelerinin konusuna girer. İdare mahkemelerinde yargılama yazılı usule göre yapılmaktadır ve aslolan dosya üzerinden inceleme yapılıp karar verilmesidir. Duruşma ise istisnadır ve tarafların talebi olmadan duruşma yapılmaz. Mahkeme taleple bağlıdır ve duruşma talep edilmesi durumunda duruşma açmak zorundadır. Duruşmalarda zabıt katibi olmadığından dolayı kayıt alılnmaz ve duruşma zaptı düzenlenmez. İdare mahkemelerinde birden fazla duruşma olmaz. Hakimler tarafları huzurda sadece dinler ve not alınması gereken durumlarda kendi insiyatifleri gereği not alırlar. 

Meslekten Çıkarma İptal Davasında Yürütme Durdurma

Meslekten çıkarma iptal davasında yürütme durdurma da talep edilebilir. Yürütme durdurma talebinde bulunan davacı tarafın yürütme durdurma harcını da yatırması şarttır. Yürütme durdurma kararı verilebilmesi için iki unsur bulunmak zorundadır. Bunlardan birisi telafisi güç veya imkansız bir zararın ortaya çıkması ikincisi ise açık bir şekilde hukuka aykırılıktır. Bu unsurların birlikte gerçekleşmesi ile mahkeme yürütme durdurma kararı verebilecektir. Yürütme durdurma kararı işlemin tamamen iptal edildiği anlamına gelmez. İşlem dava bitene kadar hiç yapılmamış gibi bir hal alır. Yürütme durdurma kararı verildikten sonra karşı tarafın 7 gün içinde bölge idare mahkemesinde itiraz etme hakkı vardır. Aynı şekilde yürütme durdurma talebi reddedilen davacı da kararın tebliğini izleyen günden başlamak koşuluyla 7 gün içinde bölge idare mahkemesinde yürütme durdurma ret kararına itiraz edebilir. İtiraz üzerine bölge idare mahkemesi tarafından verilen kararlar kesindir.

Meslekten Çıkarma Cezasında YD Kararı

T.C.
ŞANLIURFA
1. İDARE MAHKEMESİ

ESAS NO : 2021/...

YÜRÜTMENİN DURDURULMASINI
İSTEYEN (DAVACI)        : ...

VEKİLİ                                      : AV. BİLGEHAN UTKU  -UETS[16969-69584-23420]

KARŞI TARAF (DAVALI)          : ŞANLIURFA VALİLİĞİ 

VEKİLLERİ            : 

İSTEMİN ÖZETİ    : Şanlıurfa ili, Viranşehir İlçe Jandarma Komutanlığı Jandarma Asayiş Komando Bölük Komutanlığı emrinde Jandarma uzman çavuş olarak görev yapan davacının 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin (6) no.lu fıkrasının (y) bendi uyarınca "meslekten çıkarma" cezasıyla tecziye edilmesine ilişkin 16.04.2021 tarih ve 2021/29 sayılı Şanlıurfa İl Jandarma Disiplin Kurulu kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek iptali ve yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmesi istenilmektedir.

SAVUNMA ÖZETİ    : Dava konusu edilen ve iptali istenen işlemde mevzuata aykırı bir yön bulunmadığı ileri sürülerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesi'nce, davalı idarenin savunması ve ara karar cevabı alındıktan sonra dava dosyası incelenerek yürütmenin durdurulması talebi hakkında gereği görüşüldü:
Dava, Şanlıurfa ili, Viranşehir İlçe Jandarma Komutanlığı Jandarma Asayiş Komando Bölük Komutanlığı emrinde Jandarma uzman çavuş olarak görev yapan davacının 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin (6) no.lu fıkrasının (y) bendi uyarınca "meslekten çıkarma" cezasıyla tecziye edilmesine ilişkin 16.04.2021 tarih ve 2021/29 sayılı Şanlıurfa İl Jandarma Disiplin Kurulu kararının iptali ve yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesinin 2. fıkrasında, "Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler." hükmü bulunmaktadır.

7068 sayılı Kanun
'un 'Disiplin cezası verilecek fiiller' başlıklı 8. maddesinde, "(...)
(6) Meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiiller şunlardır: (...)
y) Menşei belli olmayan, bulundurulması ve taşınması yasak olan her çeşit silah, mühimmat ve benzerlerini bulundurmak. (...)"; 'Jandarma teşkilatı disiplin kurullarının görev ve yetkileri' başlıklı 20. maddesinde, "(1) Jandarma teşkilatı disiplin kurullarının disiplin cezası verebilecekleri personel ve uygulamaya yetkili oldukları cezalar aşağıda gösterilmiştir.
a) İl jandarma disiplin kurulu il jandarma, ilçe jandarma ve geçici bölge komutanlıklarındaki;
1) Yüzbaşı ve altı rütbelerdeki subay, astsubay, uzman jandarma ve diğer sınıflardaki memurlara meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezası dışında kalan diğer disiplin cezalarını,

2) (Değişik:18/10/2018-7148/40 md.) Uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erlere Devlet memurluğundan çıkarma cezası dışında kalan disiplin cezalarını, (...)"; 'Jandarma teşkilatı disiplin kurullarınca verilen kararların kesinleşmesi' 21. maddesinde, "(1) Jandarma teşkilatı disiplin kurullarınca verilen kararlardan;

a) İl jandarma disiplin kurulunun meslekten çıkarma cezası dışındaki kararları valinin onayıyla; meslekten çıkarma cezası kararları valinin önerisi, Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun uygun görüşü ve Bakanın onayıyla, (...)
kesinleşir. (...)" hükümleri bulunmaktadır.

Dava dosyasının incelenmesinden; Şanlıurfa ili, Viranşehir İlçe Jandarma Komutanlığı Jandarma Asayiş Komando Bölük Komutanlığı emrinde Jandarma uzman çavuş olarak görev yapan davacının, hakkında yapılan disiplin soruşturması sonucunda  bulundurulması ve taşınması yasak olan her çeşit silah, mühimmat ve benzerlerini bulundurmak disiplinsizliğini işlediği sabit görülerek Şanlıurfa İl Jandarma Disiplin Kurulu tarafından 16.04.2021 tarih ve 2021/29 sayılı kararla 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin (6) no.lu fıkrasının (y) bendi uyarınca "meslekten çıkarma" cezasıyla tecziye edilmesine üzerine, anılan kararının iptali ve yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

7068 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; Jandarma Teşkilatı Disiplin Kurullarının uzman jandarma olarak görev yapan personel hakkında nihai ve kesin olarak, yani doğrudan hukuki sonuç doğuracak şekilde "meslekten çıkarma" cezası tesis etme yetkisinin bulunmadığı, Jandarma Teşkilatı Disiplin Kurullarının uzman jandarma olarak görev yapan personel hakkında "meslekten çıkarma" cezası verilmesi yönündeki kararlarının ancak valinin önerisi, Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun uygun görüşü ve Bakanın onayıyla kesinleşeceği ve bu kesinleşmeyle beraber hukuki sonuç doğuracağı anlaşılmaktadır.

Somut olayda ise, davacının "meslekten çıkarma" cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Şanlıurfa İl Jandarma Disiplin Kurulun'nun 16.04.2021 tarih ve 2021/29 sayılı kararının 07.06.2021 tarihli Valilik oluruyla kesinleştirildiği, bir başka deyişle, anılan Disiplin Kurulu kararının Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun uygun görüşü ve Bakanın onayı alınmaksızın kesinleştirildiği, bu duruma göre de davacının -bu konuda nihai ve kesin işlem tesis etme yetkisi bulunmayan- Şanlıurfa İl Jandarma Disiplin Kurulu kararı ve Vali onayıyla "meslekten çıkarma" cezası ile tecziye edildiği görülmektedir.
Bu durumda, davacının 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin (6) no.lu fıkrasının (y) bendi uyarınca "meslekten çıkarma" cezasıyla tecziye edilmesine ilişkin 16.04.2021 tarih ve 2021/29 sayılı Şanlıurfa İl Jandarma Disiplin Kurulu kararında yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Öte yandan, hukuka aykırılığı açık olan dava konusu disiplin cezasının -davacının meslekten çıkarılmasına ilişkin olması nedeniyle- uygulanmaya devam edilmesi halinde davacı yönünden telafisi güç veya imkansız zararların doğabileceği de açıktır.

Açıklanan nedenlerle, hukuka aykırılığı açık olan dava konusu işlemin, uygulanmaya devam edilmesi halinde telafisi güç veya imkansız zararlar doğabileceğinden 2577 Sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca teminat alınmaksızın yürütülmesinin durdurulmasına, kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 7 (yedi) gün içerisinde Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi'ne itiraz yolu açık olmak üzere, 09/12/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.